Belagat
Bu konu başlığı altında 157 tez
Ahkâf sûresi'nin Arap dili ve belâgatı açısından incelenmesi
Hiç kuşkusuz ki Kur'ân-ı Kerîm'in anlaşılması ve hükümlerinin hayata geçirilmesi noktasında Arap dili ve belâgatına vakıf olmanın çok önemli bir yeri vardır. Arap diline özel olan i'rab da ayetlerin doğru anlaşılmasında etkili olmuştur. Bu nedenle İslamî araştırmalar yapan birçok üniversitenin kütüphanesinde ciltlerce i'rab çalışmasına rastlarsınız. Bütün bu çalışma ve gayretler, kıyamete değin baki olacak İslam'ın doğru anlaşılıp, yaşanması için olmuştur. Belâgat ise ayetler içerisindeki incelikleri, kelime ve cümlelerdeki insicamı ortaya çıkaran bir sanattır. Evet dil sanattır. Bütün sanatlar insanlığı etkilemiştir. Fakat Kur'ân'ın belâgat sanatı öyle mükemmeldir ki bugüne kadar insanlığı aciz bırakmıştır ve bundan sonra da daima etkisi altında bırakacaktır. İ'rab faktörü ve belâgat sanatları Kur'ân-ı Kerîm'i zenginleştiren, yüklü bulut misali anlam yoğunluğu oluşturan iki fonksiyondur. Bu iki olgu tam olarak anlaşılmadan Kur'ân-ı Kerîm'i derinlemesine anlamak neredeyse imkansız olacaktır. İ'rab bilgisi ve belâgat sanatları elde edildiğinde Allah'ın kelamı daha kolay ve geniş perspektifte anlaşılır hale gelecektir. Anahtar Sözcükler: Kur'ân-ı Kerîm, Ahkâf, Arap Dili, İ'rab, Belâgat, Meâl,
Meryem Sûresi'nin Arap dili ve belâgatı açısından tahlîli
Arapça günümüzde yaygın olan diller arasında yer almaktadır. Arap diline Kur'ân'ın dili olması sebebiyle ayrı bir önem verilmektedir. Kur'ân, mesajını Arap dilinin en etkili şekliyle bütün insanlara bildirmektedir. İnsanların dinlerini yaşayabilmeleri için kendilerine gönderilen kutsal kitapları anlamaları gerektiğine göre, Kur'ân-ı Kerim'in anlaşılması da öncelikli olarak Arap dilinin inceliklerinin bilinmesine bağlıdır. Meryem Sûresi'nde yer alan bazı kelime ve türevlerinin anlamsal çerçeveleri üzerinde araştırma yapılarak âyetlerin doğru anlaşılması; sûrede anlatılan mesele ve olayların doğru kavranması için bu çalışma hazırlanmıştır. Âyetlerdeki edebî sanatlar da Allah'ın muradının ne olduğunun ortaya konulması açısından önem arz etmektedir. Bu nedenle âyetler belâgat yönünden incelenerek sûrede yer alan ifadelerin nasıl anlaşılması gerektiği üzerinde durulmuştur. Son olarak bir meâl üzerinde bu kavramların doğru anlaşılıp anlaşılmadığı noktasında örnekleme yaparak çalışmanın önemine dikkat çekilmiştir.
Yûsuf Sûresi örneğinde Arap dilinde mansûbât
Her dilin yapısını oluşturan bir sistem vardır. Örneğin Türkçede özne ve yüklem diye temel unsurlar, tümleç diye de yan unsurlar vardır. Arap dilinin cümle yapısını da isim cümlesi ve fiil cümlesi oluşturur. Bu her iki cümleyi oluşturan umdeler(temel öğe) ve yan öğeler vardır. Arapçadaki bu temel unsurlar, müsned ve müsnedün ileyhdir. İsim cümlesinde müsned, haber olarak gelirken müsnedün ileyh ise mübtedâ olarak gelir. Aynı şekilde fiil cümlesinde müsned fiil olarak gelirken, müsnedün ileyh fail olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, cümlenin temel öğelerinin dışında kalan mansûbatın tanımlarını yaparak Yûsuf Sûresi örneğinde ta'lilinin yapılması hedeflenmektedir. Mansûbat konularının ele alındığı bu çalışmada öncelikle Arap dilinde i'râb'ın önemi üzerinde durulmuş ve tanımı yapılmıştır. Daha sonra mansûbat konusu ele alınarak cümlede nasb konumunda bulunan kelime ve cümleler gramer yönünden incelenmiştir. Kur'an, Hadis, Arap şiiri ve atasözünden örnekler getirilerek konunun desteklenmesi amaçlanmıştır. Daha sonra Yûsuf Sûresi'ndeki mansûbatla ilgili örnekler, konularına göre tespit edilmeye ve nahivcilerin farklı görüşleri eklenerek tahlil edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Müsned, Müsnedün ileyh, Mansûbât, Arap Dili, Belagat.
Furkân sûresi örneğinde hâl konusunun incelenmesi
İslâm devletinin büyümesi yeni fetihleri beraberinde getirmiş ve birçok kültür ve medeniyet İslam topraklarına katılmıştır. Bunun neticesinde Kur'ân-ı Kerim'in doğru okunması ve anlaşılması endişesi meydana gelmiştir. Bu endişenin giderilmesi için Arap olmayanlar bu dilin öğrenilmesine büyük önem vermiştir. Bu sebeple birçok çalışmalar yapılmıştır. Bu alanda yapılan çalışmalar sonucunda "sarf, nahiv, Belâgat, aruz, lügat" gibi çeşitli ilim dalları ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada birinci bölümde hâl konusu, temel kaynaklar merkezli işlenmiş olmakla birlikte bazı yerlerde modern kaynaklardan da istifade edilmiştir. İkinci bölümde ise Furkân sûresinde geçen lafızlar sarf ve lügat açısından tahlil edilmiş ve sûrede geçen hâl örnekleri gösterilmek suretiyle konu tartışılmıştır. Âyetler tercüme edilirken hâlin manaya nasıl yansıması gerektiği örnek meâller vermek sûretiyle gösterilmiştir. Böylelikle sûrenin muhtevâsının ve ayetlerin bağlamının daha iyi anlaşılması amaçlanmıştır.
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'ın yorum yönteminde mecaz
Biz bu çalışmada, Arap dilbilimi ve kaynakları açısından mecazın önemini, kazandığı anlam örgüsünü, türlerini, kurallarını, örneklerini ve bunlara ilişkin dil bilimcilerin görüşlerini akademik olarak araştırıp incelemeyi hedefledik. Bu çalışmada ayrıca mecaz kaideleri açısından Yazır'ın yorum yönteminin tahlil edilmesi amaçlanmıştır. Tez, mecaza dair genel konuları kapsamakta; örneklem ise, Hamdi Yazır'ın yorum yöntemi ile sınırlı bulunmaktadır. Çalışmada tümdengelim yöntemi kullanılmıştır. Mecaz, kendine özgü kaidelerle Arapça cümle yapılarında kolaylık, akıcılık ve güzellik sağlayan bunun yanı sıra dilin gelişmesi ve zenginleşmesine katkıda bulunan mevzuların başında gelir. Çalışmamızda öncelikle Arapça'nın temel alanlarından biri olan Belâgat ilmi değerlendirilmiştir. Daha sonra bu ilmin konusu ve önemi üzerinde durulmuştur. Ayrıca Belağat ilmine dair kaleme alınan eserler zikredilmiştir. Konunun pekiştirilmesi için Kur'ân âyetlerinden ve Arap şiirinden cümle kullanımlarına örnekler verilmiştir. Anahtar Kavramlar: Mecaz, Belâgat, Yazır, Arapça.
Anadili Arapça olmayanlara Arap dili öğretiminde dinleme becerisinin rolü
Bu çalışmada, dil öğretiminde dinleme becerisi ve bu becerinin ana dili Arapça olmayanlara Arapça öğretimindeki rolü ele alındı. Çalışmaya işitme duyusunun önemi, oluşum aşamaları, Kur'ân-ı Kerim ve hadis-i şeriflerdeki yeri açıklanarak başlandı. Daha sonra dinleme becerisinin tanımına, doğasına, önemine ve diğer becerilerle olan ilişkisine yer verildi. Ardından dilsel düzeylere bağlı olarak bu becerinin amaçları açıklanıp yabancı dil öğretim teorilerindeki yerine değinildi. Dinleme becerisinin öğretiminde öğretmenin rolünün önemi üzerinde duruldu. Dinleme sürecinin şekil ve boyutları ihmal edilmeden bilinçli dinlemenin bileşenleri açıklanıp bu becerinin öğretimi için öneriler sunuldu. Dinlemeyi öğrenme stratejileri, strateji türleri, stratejinin yapısını etkileyen faktörler, strateji oluşturma teknikleri, strateji öğrenme adımları, stratejinin amacı ve stratejilere dayalı etkinliklerin özellikleri açıklanmaya çalışıldı. Ders planı ile müfredat hazırlayıcılarına, plan ve müfredatlarını hazırlarken katkı sağlayacağı ümit edilerek, stratejilerle birlikte tüm aşamaları ve detaylarıyla sesli eğitim materyallerinin hazırlanmasından bahsedildi. Daha sonra, dinleme becerisini öğretmek için, tüm teorik strateji ve kurallar - mümkün olduğunca - sınıf ortamına ve pratik hayata aktarılarak iki örnek ders planı sunuldu. Son olarak hem araştırmada bahsedilen hem de bahsedilmeyen bazı stratejiler kullanılarak, görsel (dizi seyretmeye dayalı) Arapça öğrenimi için alternatif bir program tasarımı sunuldu. Söz konusu program uygulamasında öğrencilerin Arapça öğrenimine ilişkin bilinen geleneksel yöntemlerden kaçınılıp Arapçayı hızlı ve kısa sürede öğrenebilmeleri için en güncel dilbilimsel teoriler dikkate alındı.
Mukātil b. Süleyman'ın et-Tefsîrü'l-Kebîr isimli tefsirinde takdîm ve te'hîr
Bu çalışmada Arap dilinde yaygın olarak kullanılan edebi üslûplardan biri olan takdîm ve te'hîr sanatı, Mukātil b. Süleyman'ın (ö. 150/767) et-Tefsîru'l-Kebîr isimli tefsiri özelinde incelenmiştir. İlk bölümde müellifin hayatı, eserleri ve ilmî kişiliği ele alınmış, ikinci bölümde Arap dilinde takdîm ve te'hîr sanatı incelenmiştir. Takdîm ve te'hîr sanatının kabul edilen kullanım alanları ve bu alanlardaki kullanım şekilleri üzerinde durulduktan sonra bu sanatın farklı bir şekilde icrasının mümkün olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde müfessirin takdîm ve te'hîrin var olduğunu belirttiği âyetler, ilgili sûre başlıkları altında ele alınmıştır. Bu bağlamda müfessirin ifadeleri mukayeseli bir inceleme yapılarak değerlendirilmiştir. Çalışmada takdîm ve te'hîr sanatının Kur'ân-ı Kerîm'deki kullanımı ön planda tutulmuştur. Müfessir ve dilbilimcilerin bu sanatın icrası konusunda yer yer aynı düşündükleri gibi meseleyi farklı açılardan ele alabildikleri de tespit edilmiştir. Anahtar Kelimler: Nahiv, Belâgat, Takdîm, Te'hîr, Mukātil
Yusuf sûresi'nin belâgat ilmi açısından tahlili
Kur'an tefsirlerinde ve Kur'an merkezli ilk dönem edebî çalışmalarda en çok dikkat çeken konulardan biri, dilsel ve retorik tahlillerdir. İslam âlimleri Kur'an-ı Kerim'i bir dil mucizesi kabul ettiklerinden, bu yöndeki araştırmaların çokluğuna ve zenginliğine hayret edilmemelidir. Bizim "Yusuf Suresinin Belâgat İlmi Açısından Tahlili" başlığı altında yaptığımız çalışma da söz konusu zenginliğin bir kısmını açığa çıkarmak amacına yöneliktir. Yusuf suresi yüzlerce hadiseyi ve oldukça uzun zaman dilimini veciz biçimde anlatan özel bir kıssadır. Diğer Kur'an kıssaları Kur'an'ın değişik surelerinde serpiştirildiği halde Yusuf kıssası tek bir surede zikredilmiştir. Surede işlenen konuların çok geniş kapsamlı olması ve tamamının bir sureye sıkıştırılması, Belâgat ilmi içine giren edebî sanatların birçoğunun kullanılması sonucunu da beraberinde getirmiştir. Bu da Kur'an'ın mucizevi özelliklerine yeni bir boyut katmıştır. Anahtar Kelimeler: Kur'an, Yusuf suresi, Belâgat, Beyan, Meânî, Bedî'.
Molla Halil es-Si'irdî'nin Nehcü'l-Enâm adlı eserinin belâgat açısından incelenmesi
Molla Halil es-Si'irdî, XVIII. yüzyılın ikinci yarısı ve XIX. yüzyılın birinci yarısında yaşamış, gerek tedrisât gerekse telifât faaliyetleriyle şark medrese geleneğinin en önemli halkalarından biri olmuş Osmanlı dönemi âlimlerinden/müelliflerindendir. İlmî eğitimini Bitlis'in yanı sıra Van, Siirt, Cizre, Musul ve İmâdiyye gibi dönemin en önemli ilim merkezlerinin büyük âlimlerinden alan Molla Halil, İslâmi ilimlerin birçoğunda onlarca eser telif etmiştir. Molla Halil es-Si'irdî, yaşadığı dönemin bütün maddî imkânsızlıklarına rağmen yazdığı kırkı aşkın eseriyle, ilmî kişiliği ve tedrisât faaliyetleriyle kendi döneminde ilmî hareketliliğe ivme kazandırmıştır. Eserlerinin büyük çoğunluğunu nesir bir kısmını ise nazım türünde yazmıştır. Onun şairliğini ve Arap diline hâkimiyetini gözler önüne seren manzum eserlerinden biri de akaid, tasavvuf ve ahlâkla ilgili konuları işlediği Nehcü'l-Enâm adlı eseridir. Molla Halil, Arapça ve Kürtçe olarak kaleme aldığı bu eserinde Arap Dili Belâgatı'nın birçok sanat ve üslûbunu büyük bir ustalıkla kullanmıştır. Molla Halil'in Nehcü'l-Enâm adlı eserini konu edinen bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde müellifin hayatına, ilmî kişiliğine ve eserlerine yer verilmiştir. Bu bağlamda çalışmanın temelini oluşturan Nehcü'l-Enâm adlı eserinin üzerinde durulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Molla Halil'in Nehcü'l-Enâm adlı eseri belâgat ilmi açısından incelenmiştir. Bu bağlamda ilk olarak Nehcü'l-Enâm'da kullanılan me'âni ilminin sanat ve üslûpları analiz edilmiş daha sonra beyan ve bedi' ilminin sanat ve üslûpları sırasıyla tespit edilip örnekler eşliğinde değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
İbn Hibban'ın sahihinde edebi betimleme - Cilt bir
Bu çalışmai İbn Hibbanin –binaçi alt-Sahihiandeki edebi behmlimeiyi analizle ilgilidir. Bu tezin önemi hazreti Muhammed'in(a.s) belagatini ortaya koyması açisindan öneulidic, Hazreti peygamber kavmine gönderildiğinde onlar belgat ve beyan sahibi idi, Peygamberin belagati İslam'a davette ve insanları doğruya ulastrmada oneuli bir etkiye sahiptir. Beyan ilmi, Arap Belagati ilimlerinden Taşbih,ishlare ve kinüye-biridir ve Bu ilimler ,dinleyinlerin üzerinde büyük bir etkel sawbi olup beyan üslubuny kulkmakla amaçlanan anlamlari onlara ulaştim Araştırma, önsöz ve giriş ve dört bölümden oluşmaktadır, araştırmacı girişte çalışma metotlarından ve izlediği plandan bahis etmiştir,önsözde ise edebi behmleuenin önemini ele aldı, birinci bölümde : tasvir ve beyan tanımlanmış ve Ibn Hibban'ın hayatı ve ilmi Konumele alinmışh, ikinci bölüm :teşbih kavramını ( tanımın, bölümleri ve Arap Belagatinde rolü), Sahih Ibn Hibban'da teşbihleri kapsar, üçüncü bölüm : istiara (tanımı, bölümleri ve Arap Belagatinde rolü) , Sahih Ibn Hibban'daki istialent kapsar, dördüncü bölüm de ise kinaye (tanımı, bölümleri ve Arap Belagatinde rolü), Sahih Ibn Habban'daki kinayeleri kapsar, Araştirmaci sonuç ve tavsiyeler, ile araştırma kaynakları ve referansları. Anahtar Kelimeler : Edebi behmleme, teşbih, istiare, Kinaye, Sahih Ibn Hibban.
Leyla E el-Ahyeliyye'nin (V.85.H) şiirinde ebedi sanatlar, analitik bir çalışma görünüm / Artistic appearance in Layla al-Akhyaliyya's poetry
Bu çalışma, güzelliği, güçlü kişiliği ve belagati ile tanınmış Arap kadın şair Leyla el-Ahyeliyye'yi ele almaktadır. Kendisi hem asr-ı saadette hem de Emevi döneminde yaşamış, emirler ve halifeler arasında tanınır hale gelmişti. Halifeler methiye veya ağıt gibi şiirlerini dinlemişler, kendisine hediyeler verip taltifte bulunmuşlardır. Çalışmada, şairin hayatı ve şiirleri ele alınmış, ayrıca Leyla el-Ahyeliyye'nin şiirindeki sanatsal görünümün mefhum ve manası değerlendirilmiştir. Leyla el-Ahyeliyye'nin dil, hayal ve üslup konulu şiirlerinde yer alan tekrar, zıtlık, yenileme gibi biçimlere sahip sanatsal yönler, teşbih, istiare ve kinaye gibi belagat yönleri belirtilmiştir. Özelikle belagat yönü, edebiyatın özü, sanatsal ve estetik yansıması olduğundan edebi, eleştirel ve dilsel çalışmalara önemli bir konuma sahiptir. Edebiyat bir tasvir sanatıdır ve bir yandan duygu ve düşünce aktarımı sağlarken diğer yandan olumlu ya da olumsuz algıya etki eder. Bu çalışmada Leyla el-Ahyeliyye'nin hayatı, sanatsal görünüm kavramı ve anlamları açıklanmakta, Leyla el-Ahyeliyye'nin şiirindeki sanatsal görünümler izah edilmektedir. Leyla el-Ahyeliyye'nin şiirindeki dil, hayal ve üslup ile birlikte şairin şiirinde sıklıkla öne çıkan belagat yönü ele alınmaktadır. Anahtar Kelimeler: Görünüm, Leyla el-Ahyeliyye, kinaye, hayal, üslup, tekrar
Küçük adıyla bilinen İmam Nureddîn Hamza b. Turgut el-Aydînî'nin (Ö. 981) Muhtasaru Telhîsi'l-Miftâh isimli eserinin tahkik ve analizi
Bu araştırmada küçük adıyla bilinen İmam Nureddîn Hamza b. Turgut el-Aydînî'nin (ö. 981) Muthtasaru Telhîsi'l-Miftâh isimli eserinin tahkik ve analizi yapılmıştır. Şerhin önemi, belagat konusunda temel eserlerden sayılan Kazvînî'nin Telhîsu'l-miftâh isimli eserini aydınlatması sebebiyledir. Eser Kazvînî'nin kitabı üzerine yapılan önemli ihtisarlardandır. Şârih Hatîb Kazvînî'nin metodunu takip ederek kitabını meânî, beyân ve bedî şeklinde üç kısma ayırmıştır. Eser Osmanlı döneminde medreselerde okutulan temel belagat kitaplarındandır. Bu sebeple Türkiye'de birçok yazma eserler kütüphanelerinde bu eserin mahtût nüshaları bulunmaktadır. Eserde biyografi kaynaklarında hakkında fazla bilgi bulunmayan şârih hakkında da bilgi verilmiştir. Şarih Osmanlı Devleti'nin en gelişmiş dönemi olarak kabul edilen Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşamıştır. Bursa ve İstanbul'un prestijli medreselerinde hocalık yapmış, aynı zamanda fetva görevini de üstlenmiştir. Hamza Aydînî'nin ilmi hayatı ve biyografisi hakkında bilgi verilirken betimleyici tarihsel metot kullanılmıştır. nüshaların karşılaştırılması, doğru nüshanın tercihi konularında ise tahkik ve talik metodu tercih edilmiştir. Araştırmada farklı kütüphanelerde bulunan dört farklı mahtût nüsha esas alınmıştır. Eserdeki nakledilen görüşlerin asli kaynaklardaki yerleri gösterilmiş, âyet, hadis, şiir ve diğer nakillerin kaynakları tespit edilmiştir. Zaman zaman Aydînî'nin tercihlerini vuzuha kavuşturmak için bazı açıklamalar yapılmıştır. Araştırmada ulaşılan neticelerden önemlileri şunlardır: Aydînî'nin eseri, ibaresinin kolay, üslubunun basit olması sebebiyle öğrencilerin ezberlemesi için uygundur. Mesâlik isimli eserin mahtût halde 27 nüshası ve 70 şerhi bulunmaktadır. Şârih, 163 âyet, 141 beyit, 20 hadis ve 20 atasözüyle istişhâd etmiştir. Şârihin yaptığı açıklamalarda dini hassasiyeti bariz bir şekilde hissedilmektedir. Aydînî, Telhîsu'l-miftâh isimli eserin yazarı Kazvînî ve Miftâhu'l-ulûm isimli eserin yazarı Sekkâkî'nin görüşlerini zikretmeye önem vermiştir. Aynı şekilde konuyla ilgili diğer alimlerin görüşlerini nakledip, aralarında tercih yapmıştır. Edebi sanatlarla ilgili tartışmalı konulara değinmiş, kendi görüşünü belirtmiştir. Eserde belgatla ilgili birçok konuda nakiller bulunmakta, edebî nükteler ile derin tahliller yer almaktadır. Bu yönüyle şerh, İslam dil kütüphanesine güzel bir ektir. Eserde iktisâr ve icâz üslubu tercih edilmiş, itnâb ve ishâbtan uzak durulmuştur. Belagat ve lügatle ilgili tartışmalı konularda derin tahliller yapılmamıştır. Eser döneminin bilgi birikimi ve şârihin ilmi seviyesi ve özgün fikirlerine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Belagat, Telhîsu'l-miftâh, Turgut el-Aydînî, Nureddîn es-Sağîr, el-Mesâlik.
Tarsuslu Muhammed bin Ahmed bin Muhammed'in "Miftahu Hulaseti'l-Miftah" isimli elyazmasının tahkik ve incelenmesi
Şeyh Muhammed bin Ahmed bin Muhammed et-Tarsûsî el-Osmâni'nin bu kitabı, belagat ve belagatın şerhi üzerine yazılan en güzel kitaplardan biri kabul edilir. Muhammed et-Tarsûsî eserinde özet ve şerhi bir orada toplamıştır. Müellif eserine öce kitabın yazım tarihi ve mekanın yazıldığı yeri zikrederek başladı. Sonra belağat, fesahat ve şartlarını açıklamıştır. Sonra kitabı, bölümlere, konulara, ve konuları alt bölümlere ayırmıştır. Her bölümle ilgili bilgi takdim ettiği gibi konularla ilgili şevahitleri Kuran, şiir ve az da olsa sünnetten gösterdi. Sonra her bölümü bir sonuçla bitirdi. Şeyh, Sekkaki ve diğer âlimlerin sözlerini, delil gördüğü hususlarda zikretmektedir. Tartıişmalı ve ihtilaflı konulara girmemektedir. Kitabını sonuçla bitirmekte ve el-Miftah ve el-İzah'da geçmeyen muhsenatü'l-bediye ait bazı konuları iki sayfa olarak burada zikretmektedir.Çalışmamıza gelince önce bir mukaddime ve Şeyh Tarsûsî ve yaşadığı devri anlatan bir bölüm yer almaktadır, sonra kitabın ismi ve şeyhe aitliğinin tesbiti ele alınmaktadır. Müellifin eseri ve kullandığı kaynaklar sonra mahdut hakkında bilgi verilmektedir. Nüshalardan temin edebildiklerimizi topladım ve üç tanesini seçtim. Bir tanesini asıl nüsha, diğer iki nüshayıda ana nüshayla karşılaştırdım. Zaruret dışında yorum yapmadan dipnotlarda nüshalar arasındaki farkı ortaya koydum, Tahkik edilen metne riayet ettim, ayetlerin rakamı ve suresini, hadislerin ise asli kaynaklarını tesbit ettim. Yine eserde geçen her sözün söyleyeninin tesbiti ve metinde geçen kaynakları zikrettim.
İbn Darrac el-Kastal'ın şiirinde vasıf
İbn Darrac el-Kastali'nin şiirinde vasıf konusunu ele alan bu çalışma; şair İbn Darrac'ın şiirlerindeki tasvir ve tasvirin unsurlarını ele almıştır. Araştırmanın önemi, tasvirin şairi diğerlerinden ayırmada temel teşkil etmesinden kaynaklanmaktadır, bu konuda harikalar yaratarak hayal gücüne şahitlik eden tasvirler çizmiştir. Araştırmacı tezine giriş ile başlamıştır, burada şairin hayatı, Arap şiiri ve özellikle Endülüs şiiri hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde vasıf ve türleri , özellikleri, Cahili ve Emevî ve Abbasi ve Endülüs dönemindeki gelişimi ele alınmıştır. Daha sonra ikinci bölümde şairin şiir çeşitlerinden olan medih, ağıt, gazel, doğa türlerindeki tasvirler ele alınmıştır Üçüncü bölümde ise şairin şiirlerinde kullandığı teşbih, istiara, kinaye gibi edebi sanatlar ele alınmıştır. Araştırmada şairi vasıflarında harikalar yarattığı sonucuna varılmıştır, Endülüs krallarının özelliklerini somutlaştırmıştır. Örneğin Kral El-Mansur Ibn Ebi Amir ve oğludur, Endülüs yönetilerinin kara ve deniz savaşlarının tasvir etmiştir. Ayrıca onlar için mersiyeler yazdığı gibi sevgilisi ve vatanına olan aşkını dile getirmiştir, İbn Derrac çeşitli belagat sanatlarını, özellikle de divanında yaygın olarak teşbih sanatını kullanmıştır,teşbih türlerinden, tam teşbih, mürsel, mufasal, belig, temsili, maklup gibi türleri kullanmıştır. İstiare sanatı da şairin imgelerini formüle etmede çok önemli bir rol oynamıştır. Sanatsal tasvirde kinaye sanatı da ortaya çıkmıştır. Şair, bu sanatları ifadeleri güçlendirmek için kullanmıştır. Yine bedi ilmine ait cinas tekrar ve ika gibi sanatları kullanarak dinleyicinin zihninde anlamın berraklaşmasına sebeb olan fonetiği ortaya çıkarmıştır.
Mülahhasu Nazmi'l-Vişâh alâ Şevâhidi Telhîsi'l-Miftâh
Müellif Abdülkâdir et-Temîmî, Nazmü'l-Vişâh adlı bu eserinde Telhîs'da yer alan şiirlerin açıklamasına geniş bir şekilde yer vermiştir. Temîmî, sadece belagat ve meâni ile yetinmemiş, bunların dışında Arapçada yer alan diğer beyan şekillerine ayrıntılı olarak temas etmiştir. Belagatla ilgili görüşleri zikretmiş, bunlara eleştirel yorumlar getirmiştir. Temîmî, meâni sanatını şu şekilde tasnif etmiştir: İnkâr edilen deliller ve geliş şekillerine örnekler, inkâr edilmeyen deliller ve geliş şekillerine örnekler, isnat edilen deliller, kapsayıcı deliller, icâz, itnâb ve mutevassıt deliller. Beyan bölümünü de şu şekilde tasnif etmiştir: Teşbih delilleri, İstiare delilleri. Bedi bölümünü ise şu şekilde tasnif etmiştir: Tıbâk ve mukabele delilleri, tefrik ve te'âlî delilleri, mizah yapılıp aslında ciddiyet gözetilen örnekler. Her bölüme şiirsel örnekler konulup üzerinde değerlendirme yapılmış; dil ve belagat bilginlerinin eleştirileri zikredilmiştir. Bazı yerler müstesna genellikle deliller müellif tarafından söyleyen kişilere nispet edilmiştir.
Kâdî Ibn Fadlallah el-Umerînîn mektup edebiyatı
Çalışmada Kâdî Ibn Fadlallah el-Umerînîn Mektup Edebiyatı ele alınmış olup, çalışma giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş kısmında geçmiş devirlerde mektupların oluşumu, Memlûkler devrinde mektupların durumu ve onları etkileyen faktörler ele alındı, Birinci bölümde Kâdî el-Umerî'nin hayatı, yetiştirilmesi, hocalar ve yazıları yer alınmıştır. İkinci bölümde Umerî'ye ait mektupların konuları ve Selahaddin esl-Safadi ile olan mektuplaşmaları, üçüncü bölümde ise mektuplardaki, edebi sanatlaar,- ve mektupların teknik özelliklerle üzerinde duruldu. Çalışma, ulaşılan sonuçlar arasında bu dönemde –edebiyat mektupları literatürünün büyük rolünü ortaya koymuştur.
Al-Durar Al-Bahiya Al-Samarqandiyah'ın açıklaması yazar Muhammed bin Muhammed Al-Hadin-Al-Şaafii tarafından (Araştırma ve soruşturma)
On üçüncü yüz yılın önde gelenlerinden olan Mohammed Al-Damanhori'nin (1288 Hicri) Belagat sanatında Semerkandi risalesinden önemli bir parafı ele almıştır, yazarın bilimsel seviyesini ve bilimsel konunun sunumunu ortaya çıkarmıştır, araştırma iktibas ve belgeleme ile yetinmemiştir, büyük belagatları içermiştir, risaleyi açıklayan önceki alimlerin tefsirlerine itirazlar içermektedir. Bu çalışma, yazarın ve tefsir edenin hayatını kapsamlı bir incelemesine dayanmaktadır, aynı zamanda kitabı tanıtmaya ve yazara atfettiğini kanıtlamaya dayanmaktadır. Çalışmanın girişinde konunun sebepleri ve önemi, eski çalışmaların zorluğu yer almıştır, Çalışma, Al-Semerkandi'nin kişisel ve bilimsel hayatını ve yaşadığı dönemi de kapsamaktadır. İkinci araştırma ise Al-Hadeni'nin kişisel ve bilimsel hayatını ve yaşadığı dönemi de kapsamaktadır. Üçüncü araştırma ise el yazısını tarif eder, yazara ait olduğundan bahis edilir. İkinci bölümde ise tasdikli metne nüshanın başından sonuna kadar yer verilmiştir.
Ahmed bin Yahya bin Muhammed bin Saad Al-Din Al-Taftazani Al-Harawi'nin anahtar özetinin açıklamasında eserleri (916 hicri).
İmam Ahmed bin Yahya el-Taftazani'nin – Torun el-Taftazani – eserlerinin Saad el-Taftazani Mutaval kitabının en iyi ve en önemli eserlerinden sayılmaktadır, torun dedesinin ifadelerini anlaşılır ve kolay bir şekilde ifade etmiştir, okuyucunun ve öğrencinin kitabı anlamasını ve fikirlerini sindirmesini kolaylaştırmak için gizlenenleri ortaya çıkarmıştır. Yazar – torun- kendisinden önce gelen alimlerin dilinden ve belagatinden yararlanmıştır, kitaplarında dil hakkında yazdıklarının özünü özetlemiştir ve kitabına aktarmıştır, bu kitap değerli belagat ve alimlerinin sözlerini içermektedir. Zamanının alimleri arasında eşsizliği, ilmi ve çok sayıda kitabıyla da tanınmıştır. Tefsirde, usulde, belagat, mantık ve birçok konuda yazmıştır, yazdığı eserler bilimde önemli eserlerden sayılmaktadır, bu eserin önemi dayandığı asil kitabı olan dedesinin eserinden kaynaklanır. Yazar kitabına yöntemini asıl sahibin kelamını tefsir eden yöntemini açıklayan giriş yazmadan kitabına başlamıştır, kelimeyi önce dil olarak açıklamasını yapıp dil alimlerden yorumlarından yararlanmaktaydı, bazen tefsir alimlerin kitaplarından destek almaktaydı, daha sonra beyan ve detaylandırmaya geçerdi ve kelimenin anamı ve önemine göre beğendirdi. Yazar eserini ele aldığı inanç ve mantık ve tefsir ve diğer ilimlerden faydalanmıştır eserin genişliğinde çiçek tavlasında her çiçekten öz alınmıştır anlatının meseleleri özümsenmiş ve anlaşılır bir şekilde aktarmıştır bu hadisler de geçen manaları ve hükümleri açıklarken Farsça kelimelerden de yararlanmıştır bu da gösterir ki zamanın geniş Bakış açısının ve bakan Nadir kişilerden biri olduğunu bu da eserinin ilik sıralara çıkmasını sağlar.
Müsned el-Hamidi'de vurgulama üslubu (Seçmeli çalışma)
Bu çalışma "el-Humeydî'nin Müsned'indeki Tevkid üslubu" olarak isimlendirildi. Çalışmada Humeydî'nin Müsned'inde geçen tevkit ifadeleri belagat ve nahiv açılarından ele alınmaktadır. Ayrıca çalışmada Arap dilindeki tevkid üslubu genel olarak işlenmektedir. Çalışmanın giriş kısmında Müsned'in sahibi Humeydî'nin hayatından bahsedilmektedir. Çalışmada nahiv ve belagat açılarından analitik bir inceleme yapılmaktadır. Öncelikli olarak konu nahiv açısından özetlenmekte ve çoğunluğu kullanımlar olmak üzere lafzı tevkid (lafzı pekiştirme) açıklanmaktadır. Çünkü lafzi tevkid; nekra ile marife isim tevkid ve harf, fiil veya cümle halindeki tevkid örneklerini içermektedir. Sonrasında çalışma, tevkidi ve etkilerini örnek belagat göstergeleri ile belagat açısından incelemektedir. Üçüncü kısımda mana üzerindeki tevkid çağrışımları ve bunun ispatı üzerinde durulmaktadır. Ayrıca bu bölümde belagatçıların anlam üzerindeki karışıklığı gidermeleri konusunu da ele almaktadır. Bu konu dinleyicinin durumu, duyduğu cümlenin anlamı kabul etme konusundaki tereddüdü veya şüphesi ile ilgili bir durumdur. Bu çalışma temelde iki kısma ayrılmaktadır. Birincisi kısım; tevkid üslubu açısından hadisler konusudur. İkincisi kısım ise nahiv ve belagat açısından analitik bir incelemeyi içermektedir. Bu incelemede belagatçıların tevkidin anlamı konusunda sözü kuvvetlendirip sağlamlaştırmayı ifade ettiği noktasından çok uzaklaşmadıkları ortaya
İmam Muhammed b. Arafeti'd Desûgî'ye (Ö. H. 1230) ait Bürde'nin el-Celâlü'l Mahallî şerhine ed-Desûgî'nin haşiyesi
Şeyh ed-Desûgî'nin Bürdesi üzerindeki İmam el-Mahallî'nin şerhine haşiyesi bu alanda yazılmış en önemli telif eserlerden kabul edilmektedir. Çünkü Bürde'nin kısa bir açıklaması olan Mahallî'nin şerhinin anlaşılmasını basit bir hale getirmiştir. Bu el yazması, şerh eden kişi tarafından kastedilen anlamların açıklığa kavuşturulmasındaki netliği ve akıcılığı ile ayırt edilmiştir. Ayrıca ayrıntılara girmeden ya da derinleşmeden veya sanat erbaplarının görüşlerini anlatmadan metinde bazı pek bilinmeyen çetrefilli konulara ışık tutmanın yanı sıra, bir dizi edebi, lügat, nahiv ve belagat yönlerini kısa, basit ve açık bir üslupla ele almıştır. Hatta yazar kısa bir özet geçmek ve kendi görüşünü aktarmakla yetinmektedir. Müellif şerhinde, metni açıklamak ve beyitlerin maksatlarını barizleştirmek için lügate ve i'râba da başvurmuştur. Müellifin şiir ve edebiyatta çok kullanılan manaları açıklamada konudan konuya geçmesi ise bilinen bir durumdur. Ed-Desûgî'nin nahiv ve belagat yetenekleri ortaya çıkmış ve nahiv ekolleriyle ve bu ekollere bağlı mezheplerle ilgilenmeksizin birçok lafzın i'râbına önem vermiştir. İ'râbın ihtilafındaki manayı açıklamayı öne çıkararak kelimenin i'râbı ve diğer birçok yönü açıklamak ile yetinmektedir. Müellif ayrıca harflerin anlamlarına, şerhin özünü vurgulamadaki etkilerine ve kastedilen manaları izah etmeye fazlaca önem vermiştir. Ed-Desûgî Bürdeyi şerh edenlerden birini seçerek ve bir diğeri olmaksızın sadece bir yöne dikkat ederek eleştirel bir bakış açısına sahipti. Belagat ve bedî'at manaları hakkında da ayrıntılara girmeden son derece dakik davranmış hatta şerh etmeksizin sadece belagat ve bedî' manaları çıkarmakla yetinmiştir. Ed-Desûgî'nin tasavvufi eğilimi, bazı terimler ve fikirler aracılığıyla ortaya çıkmıştır. Kendileri Kitap ve Sünnete dayalı, nefret edilen tasavvuftan uzak, ılımlı bir mutasavvıftır. Ed-Desûgî'nin Kuran'a ve saf Sünnet'e olan ilgisi, Peygamber'in hadislerini işaret etmesi, onun faziletlerini, ahlakını ve niteliklerini barizleştirmesi gizli değildir. El yazması, Bürde'yi şerh etmek ve onu şerh edeni şerh etmek için bir kombinasyon olduğu gibi, Bürde üzerindeki kapaklı süslemeleri şerh etmek için de nefis bir muhtasardır.
Et-Tefsîru'l-Munîr tefsirinde belagat konuları- Fâtiha, Bakara ve Ali İmrân sûreleri -
Bu çalışmada Vehbe ez-Zuhaylî'nin et-Tefsîru'l-Munîr fi'l-`Akîde ve'ş-Şerîa` ve'l-Menhec isimli tefsirinin Fâtiha, Bakara, Âli İmrân Surelerinde yer alan belagat konuları ele alınmıştır. Vehbe ez-Zuhaylî, son asırda yaşamış Suriyeli İslam âlimlerinden biridir. Hayatını ilme adayan bu güzide insan, bilhassa İslam hukuku alanında yaptığı çalışmalar neticesinde tüm İslam âleminde muteber bir yer edinmiştir. Vehbe ez-Zuhaylî, İslam hukukunda temayüz etmiş bir âlim olsa da onun ilmi ve âlimliği sadece fıkıhçılığı ile sınırlı değildir. Özellikle tefsir alanında ciddi çalışmalar ve faaliyetlerde bulunmuş geriye sayısını bilemediğimiz dersler, faaliyetler ve nihayetinde üç önemli tefsir bırakmıştır. Bu üç tefsirden en önemli ve en kapsamlı olanı ise şüphesiz et-Tefsîru'l-Munîr'dir. Çalışmamızın konusunu da et-Tefsîru'l-Munîr'de yer alan belagat konuları teşkil etmektedir. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde Vehbe ez-Zuhaylî'nin hayatı ve eserleri, ikinci bölümde belagat ilmi, alt disiplinleri ve bu disiplinlerin içerisinde yer alan edebi sanatlar, üçünçü bölümde ise et-Tefsiru'l-Munîr'de yer alan belagat konuları incelenmiştir.
Nesefî tefsirinde belagat uygulamaları
Bu Tezde, h. 6. asrın önemli âlimlerinden Ebu'l-Berekât en-Nesefi'nin Medarikü't-Tenzîl ve Hakâiku't-Te'vîl isimli tefsirindeki Belagat uygulamaları ele alınmıştır. İslamî ilimlerin hemen her alanında eser veren en-Nesefî'nin bu eseri, özellikle Maturidi-Hanefi ekolü tarafından büyük itibar görmüştür. Bu çalışma, giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde, önce müfessir en-Nesefî'nin hayatı, eserleri ve tefsir metodu hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Daha sonra fesahat ve belagat kavramları izah edilerek belagat ve Kur'an münasebeti üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde, en-Nesefî'nin yer verdiği Meâni ilmi, belagat konularına göre değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, Beyân ve Bedî' ilimleri, yine konulara göre izah edilmiştir. Sonuç bölümünde ise araştırma boyunca tesbit edilen bilgiler özet olarak değerlendirilmiştir. Anahtar kelimeler: Ebu'l-Berekât en-Nesefi, Medârikü't-Tenzîl, Belagat
Alî Cemâleddin Arûz-ı Türkî, İlm-i Kavâfî, Sanâyi'-i Şi'riyye ve İlm-i Bedî' (inceleme-metin-sözlük-tıpkıbasım)
Arûz-ı Türkî, İlm-i Kavâfî, Sanâyi'-i Şi'riyye ve İlm-i Bedî', Alî Cemâleddin tarafından 1291/1874-1875 tarihinde kaleme alınmıştır. Eserin esas yazılış amacı ?aruz? konusunda Türkçe ve doyurucu bir eser kaleme almaktır. Bunun yanında kâfiye, edebî sanatlar, nazım tür ve şekilleri de eserin muhtevasında önemli yer tutmaktadır.Tezimiz söz konusu eserin transkripsiyonlu metninin oluşturulması, incelenmesi, sözlüğünün hazırlanması ve tıpkıbasımı üzerine kurulmuştur.
Hicri VII. asra kadar Arap dilbilimcilerinde mecaz ve kinaye
Birer belagat terimi olarak, mecaz; "Ortak bir iletişim dilinde hakiki anlamının anlaşılmasını engelleyecek bir karînenin varlığıyla beraber aralarındaki bir alâka'dan ötürü lafzın konulduğu anlam dışında kullanılması", kinaye ise; "Gerçek anlamının kastedilmesi mümkün olmakla birlikte gerçek anlamı dışında kullanılan lafız" şeklinde tanımlanmıştır. Bütün dillerin ortak yönlerinden ve Arap dilinin önemli ifade üsluplarından biri olan mecaz ve kinayenin dildeki varlığı Arap dili ve edebiyatının başlangıç safhası olan Cahiliye döneminden itibaren fark edilmeye başlanmıştır. Kur'ân-ı Kerim'in nüzulüyle dini metinlerin anlaşılması çabasına matuf olarak dilsel araştırmalara yönelen Arap-İslam toplumundaki bu çabalar dilin kelime hazinesi, yapısı ve gramerine olduğu kadar dildeki ifade biçimleri üzerine de yoğunlaşmıştır. Bir mananın farklı ifade yollarıyla hangi şekillerde dile getirilebileceğini araştıran Beyan ilmi ile bu yollardan biri olan mecaz ve kinaye üslupları başlangıcından itibaren dilbilimsel araştırmaların bütününe konu olmuştur. Başlangıçta dilsel bir olgu ve edebi bir üslup olarak görülen mecaz ve kinaye farklı çevrelerce yürütülen dilbilimsel araştırmalar içerisinde uzun bir kavramlaşma süreci geçirmişlerdir. Bu süreç Müslüman toplumunun geçirdiği kültürel gelişim aşamalarından doğrudan etkilenmiştir. Dilin kelime hazinesini, yapısını ve kurallarının tespit ve tesis etmeye çalışan ilk dönem dil ve gramer faaliyetleri, Kur'an'ın kelime ve ifadelerinin dildeki doğru anlamlarına ulaşma çabasıyla yürütülen tefsir çalışmaları, zamanla ortaya çıkan inanç mezheplerinin dilbilimsel zemindeki tartışmaları, mevcut edebi birikimin toplanması ve edebi tenkit faaliyetlerinin sistematikleşmesi ile yabancı kültürlerin etkileri bu süreci oluşturan aşamalardır. Mecaz ve kinayenin kavramlaşarak ilmi birer disipline dönüşmeleriyle neticelenen bu süreç aynı zamanda Belagat biliminin gelişim sürecine de işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Arap Dilbilimi, Hakikat, Mecaz, Kinaye, Belagat, Beyan.