Siber zorbalık
89 theses under this subject heading
Dijital medya döneminde siber zorbalık ve siber mağduriyet
Bu çalışmanın amacı değişen iletişim mecraları ve sosyal medya aracığıyla gerçekleşen siber zorbalık eylemine dikkat çekmek ve çözüm önerileri getirmektir. Araştırma iki kavram özelinde şekillenmektedir; siber zorbalık ve siber mağduriyet. Araştırmanının yöntemsel modeli olarak nicel ve nitel yöntem tercih edilmiştir. Araştırma nicel yöntemin anket tekniği ile siber zorbalık eylemlerinin yaygınlık durumunu ortaya çıkarırken, nitel yönteminin yarı-yapılandırılmış görüşme tekniği ile siber mağduriyet yaşayan bireylerinin olaydan etkilenme durumlarını ortaya çıkartması amaçlanmıştır. Araştırmanının örneklemi Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi olup 3 ve 4 sınıf öğrencileri ile anket görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yarı yapılandırılmış görüşmeleri de yine Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu araştırmaya göre siber zorbalık eylemlerine maruz kalma oranı oldukça yüksektir. Siber zorbalık eylemlerine maruz kalan mağdurlar ile yapılan görüşmeye göre de bu durum ile karşı karşıya kalan kişiler psikolojik, sosyal ve gündelik hayat olarak derin problemler yaşamaktadırlar. Araştırma siber zorbalık eylemlerinin oldukça yüksek olmasına dikkat çekerken aynı zamanda da mağdurların yaşadığı derin psikolojik duruma da odaklanmıştır. Siber mağdurlar yaşadıkları olaylar sonucunda fiziksel özelliklerinden memnuniyetsizlik hissettikleri, sosyalleşme problemi yaşadıkları, akademik çalışma ve eğitim durumlarında isteksizlik hissettikleri ve derin mutsuzluk yaşadıkları tespit edilmiştir. Siber zorbalık eylemlerinin yol açtığı derin psikolojik durum içerisine giren mağdurlar bu durumdan kurtulamayacaklarını düşündükleri tespit edilmiş. Bazı mağdurlar da kalıcı hasarlar alarak hayatlarına bu olumsuz olayın etkileri ile devam ettikleri tespit edilmiştir. Araştırma bu durumlara örnek veriler sunmakta ve siber zorbalık eylemlerinin oranlarını gün yüzüne çıkarmaktadır.
Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin sosyal medya kullanımı ile siber mağduriyet ve zorbalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin sosyal medya kullanımı ile siber mağduriyet ve siber zorbalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Çalışma nicel araştırma modellerinden ilişkisel tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma, 2022- 2023 eğitim öğretim yılında Hitit Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi, Beden Eğitimi ve Spor, Spor Yöneticiliği, Antrenörlük Eğitimi ve Rekreasyon bölümlerinde öğrenim gören 306 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından oluşturulan "Kişisel Bilgi Formu" kullanılmıştır. Ayrıca "Sosyal Medya Kullanım" ölçeği ve "Siber Mağduriyet ve Siber Zorbalık" ölçeği kullanılmıştır (Deniz ve Tutgun Ünal, 2019; Çetin, Yaman ve Peker, 2011). Katılımcılardan elde edilen veriler SPSS 25 paket programına aktarılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin normal dağılım gösterip göstermediği Kolmogorov Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Normallik testi sonucunda verilerin normal dağıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada katılımcıları sosyal medya kullanım düzeyleri ile eğitim gördükleri bölüm, sınıf, yaş, cinsiyet, kullandıkları cihaz ve tanımadıkları kişilerle takipleşme değişkenlerinde anlamlı fark olmadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte sosyal medya kullanım düzeyleri ile sosyal medyada geçirdikleri süre ve paylaşım sıklıkları değişkenlerinde anlamlı fark olduğu tespit edilmiştir. Siber mağduriyet ve siber zorbalık durumları ile sınıf değişkenleri incelendiğinde siber mağduriyet ve siber zorbalık ile sınıf düzeyi arasında siber dilsel mağduriyet (SDM (Bana Yapıldı)) ve siber sahtecilik (SSM (Bana Yapıldı)) alt boyutlarında anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Kimliği gizleme (KGM (Bana Yapıldı)), siber dilsel zorbalık (SDZ (Ben Yaptım)), kimliği gizleme (KGZ (Ben Yaptım)) ve siber sahtecilik (SSZ (Ben Yaptım)) alt boyutlarında ise anlamlı fark olmadığı belirlenmiştir. v Katılımcıların siber mağduriyet ve siber zorbalık durumları ile yaş, cinsiyet, kullanılan cihaz, sosyal medya kullanım süreleri, tanımadıkları kişiler ile takipleşme değişkenleri incelendiğinde anlamlı fark olmadığı tespit edilmiştir. Katılımcıların paylaşım sıklıkları değişkeninde siber mağduriyet ve siber zorbalık durumları arasında KGM alt boyutunda anlamlı fark tespit edilmiştir. Katılımcıların sosyal medya kullanım ortalama puanları ile siber mağduriyet ve siber zorbalık puan ortalamaları arasındaki anlamlı fark olmadığı tespit edilmiştir.
Kadına yönelik dijital şiddet: Siber zorbalık
Bu çalışmanın amacı kadınların maruz kaldıkları dijital şiddete yönelik bir algılarının olup olmadığı, dijital şiddetin türünü, dijital şiddete maruz kalma sıklığını, dijital şiddetin hangi platformlar üzerinden gerçekleştiğini, dijital şiddete kim tarafından maruz bırakıldığı, dijital şiddete neden maruz bırakıldığı, dijital şiddetle baş etme yöntemlerini saptamaktır. Çalışma kapsamında araştırmacı tarafından hazırlanan Kadına Yönelik Dijital Şiddet-Siber Zorbalık anketi çevrimiçi (çevrimiçi) olarak katılımcılara aktarılmıştır. Kadına Yönelik Dijital Şiddet –Siber Zorbalık anketi edebiyat taraması ardından daha önce gerçekleştirilen araştırmalardan sorular derlenerek hazırlanmıştır. Çorum'da yaşayan 488 kadınla gerçekleştirilen anket analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, katılan kadınların neredeyse tamamına yakını dijital şiddete maruz kalmıştır. Kadınların dijital şiddet algılarının düşük olduğu birbirini destekleyici sorulara verilen cevaplarla ortaya konmuştur. Çorum'da yaşayan kadınların maruz kaldığı dijital şiddet türü küfür, tehdit ve hakarete uğrama ve ısrarlı takiptir. Dijital şiddete tanımadığı/anonim hesaplar tarafından maruz bırakılmış ve en çok Instagram üzerinden dijital şiddete uğradığı saptanmıştır. Diğer çalışmalarda görülen genellikle yakın çevreyle paylaşmama durumu Çorum örneğin tersi bir durum sergilemekte, kadınlar yaşadıkları dijital şiddeti yakın çevreleri ile paylaştıkları görülmektedir. Kadınların neredeyse tamamına yakını yaşadığı dijital şiddetin nedenini dini görüş, mezhep, siyasi görüş ve etnik kimliğine bağlamamaktadır. Cinsiyetinden kaynaklandığını düşünen kadın sayısı araştırmaya katılan kadın sayısının yarısına (%48,8) yakındır. Dijital şiddetle mücadele etme yöntemi olarak engelleme –bloklama, uygulama içinde şikâyet etme, ekran görüntüsü alma, güvenlik ayarlarını gözden geçirme olarak belirlenmiştir. Yaşanılan dijital şiddet karşısında hukuki yollara başvuran kadın sayısı oldukça düşük çıkmış, kadınlar genellikle kendi başlarına mücadele etme yöntemini benimsediği saptanmıştır. Bu tez çalışması boyunca kadınların dijital şiddet deneyimleri çok boyutlu ele alınıp incelenmiştir.
Çalışanların siber zorbalığa maruz kalması ve iş stresi durumlarının değerlendirilmesi
Bu çalışmada çalıştıkları işyerinde siber zorbalığa maruz kalan çalışanların siber zorbalık deneyimleri, etkileri ve mücadele yöntemleri ile işyeri siber zorbalığın iş stresi üzerindeki etkileri incelenmektedir. Araştırmanın çalışma grubu Yalova, Bursa ve İstanbul illerinde çalışma hayatına devam eden 22 kişi ile oluşturulmuştur. Çalışanların farklı meslek gruplarında ve sektörlerde yer alan kişiler olması göz önünde tutulmuştur. Siber zorbalık ile ilgili problemlerin belirlenmesi ve farklı meslek gruplarındaki değişkenleri saptamak amacıyla çeşitlilik sağlanmaya çalışılmıştır. Çalışmada kriterleri belirlemek amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanan sorular yüz yüze ve online toplantılarda kullanılmıştır. İşyeri siber zorbalığı ve iş stresine olan etkisini araştırmak için yapılan bu çalışmada kişiler ile yapılan görüşmelere bakıldığında; farklı meslek ve sektörlerde çalışsalar da büyük çoğunluğunun sık sık siber zorbalığa maruz kaldığı, genel itibari ile siber zorbalığı aynı şekilde tanımladıkları, çalışma hayatı üzerindeki etkilerinin benzer olduğu ve iş stresi yaşamalarına da neden olan önemli bir problem olduğu gibi bulgular tespit edilmiştir.
Okulda zorbalık ölçeği: Geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirme çalışması
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin zorba ve mağdur davranışlarını çok boyutlu olarak ölçmeye yönelik geçerliği ve güvenirliği test edilmiş bir ölçek geliştirmektir. Ölçeğin geçerlik çalışmaları doğrultusunda ilk olarak kapsam geçerliği için uzman görüşüne başvurulmuştur. Yapı geçerliğine yönelik Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. AFA grubunun verileri Gaziantep'te 5., 6., 7. ve 8. sınıflarda öğrenim gören toplam 400 ortaokul öğrencisinden toplanmıştır. Zorbalık ve mağduriyet alt maddelerine yapılan iki ayrı AFA sonucunda ölçeğin tek faktörlü yapıda ve faktör yük değeri 0.35 ve üzeri olan 20 maddeden oluştuğu bulunmuştur. DFA grubunun verileri Gaziantep'te AFA grubundan farklı ortaokullarda 5., 6., 7. ve 8. sınıflarda öğrenim gören toplam 505 öğrenciden elde edilmiştir. Veri toplama aracı olarak AFA sonucunda elde edilen 20 maddeli ölçek kullanılmıştır. Yirmi madde ve tek faktör yapısından oluşan zorbalık ve mağduriyet modelleri ayrı ayrı doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda test edilen zorbalık ve mağduriyet modellerinin iyi uyum değerlerine sahip oldukları bulunmuştur. Ölçeğin güvenirliği için hem AFA hem DFA grubunda zorbalık ve mağduriyet maddelerinin iç tutarlık katsayısı hesaplanmıştır. AFA grubuna ait zorbalık maddelerinin iç tutarlık katsayısı 0.88, mağduriyet maddelerinin iç tutarlık katsayısı 0.88 olarak bulunmuştur. DFA grubuna ait zorbalık maddelerinin iç tutarlık katsayısı 0.76, mağduriyet maddelerinin iç tutarlık katsayısı 0.83 olarak bulunmuştur. Elde edilen bulgular, Okulda Zorbalık Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Okulda Zorbalık Ölçeği, ortaokul döneminde zorbalık davranışlarını ölçmeye yönelik olarak ortaokul öğretmenleri, okul psikolojik danışmanları ve ortaokul döneminde zorbalık konusunda çalışmalar yapacak araştırmacılar tarafından kullanılabilir. Anahtar Sözcükler: Akran zorbalığı, siber zorbalık, ortaokul öğrencileri
Spor seyircilerinin siber zorbalık davranışlarının incelenemesi
Araştırmanın amacı doğrultusunda, çalışmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Ayrıca, durum tespiti yapılacağından dolayı, çalışma, betimsel nitelik taşımaktadır. Araştırmanın evrenini, ülke genelinde bulunan spor seyircileri oluştururken, örneklemini ise rastgele yöntemle seçilmiş ve farklı branşlarda spor seyircisi olan 1029 katılımcı oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu ve Karaca (2019) tarafından geliştirilen ve Spor seyircilerinin sözel zorbalık, fiziksel zorbalık ve siber zorbalık davranışları ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analiz, Independent Simple T-testi ve One Way ANOVA testleri kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, erkek seyircilerin zorbalık ve siber zorbalık düzeyleri kadınlara göre daha yüksek bulunmuştur. Branşlara bakıldığında, futbol seyircilerinin zorbalık ve siber zorbalık düzeylerinin diğer branşlardan yüksek olduğu görülmüştür. Yaş ilerledikçe, iş durumu seviyesi arttıkça ve eğitim düzeyi arttıkça zorbalık ve siber zorbalık düzeyinin azaldığı, bekar seyircilerin evli seyircilere göre zorbalık ve siber zorbalık düzeylerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Taraftar derneği üyesi seyircilerin ve deplasman müsabakalarına sık giden seyircilerin zorbalık ve siber zorbalık düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Müsabaka takip türü ve müsabaka izleme sıklığı ile zorbalık ve siber zorbalık arasında anlamlı fark bulunmuştur. Ayrıca sosyal medya kullanım cihazı türünün, müsabaka izleme şeklinin ve sosyal medya kullanım amacının zorbalık ve siber zorbalık düzeyine etki etmediği sonucuna ulaşılmıştır.
Siber zorbalık yapma siber mağdur olma ve denetim odağı arasındaki ilişkinin bazı kişisel değişkenler açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı ortaöğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin siber zorbalık, siber mağduriyet ve denetim odağı arasında ilişkinin bazı kişisel değişkenler açısından incelenmesidir. Araştırma evrenini Şanlıurfa ilindeki ortaöğretim kurumlarında okuyan öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmanın çaşışma grubu ise Şanlıurfa merkezinde bulunan 8 farklı ortaöğretim kurumunda öğrenim görmekte olan 539 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma verileri "Sanal Zorba/Kurban Ölçeği", "Rotter İç-Dış Kontrol Odağı Ölçeği" ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" ile elde edilmiştir. Araştırma verileri tek yönlü varyans analizi, bağımsız örneklem t-testi ve korelasyon analizi tekniği ile elde edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, erkek öğrenciler, kız öğrecilere göre daha çok siber zorba ve siber mağdur olmaktadırlar. Denetim odağı puan ortalamaları açısından ise bir farklılık saptanamamıştır. Sınıf düzeyi ve yaşa göre siber zorbalık, siber mağduriyet ve denetim odağı puan ortalamaları açısından anlamlı bir fark bulunamamıştır. Baba eğitim düzeyi açısından bakıldığında düşük eğitim düzeyindeki babaya sahip olan öğrenciler daha fazla siber zorbalık yapmakta ve daha fazla siber mağdur olmaktadırlar. Denetim odağı puan ortalamaları açısından ise anlamlı bir fark bulunamamıştır. Anne eğitim durumu ve anne-baba birliktelik durumuna göre siber zorbalık, siber mağduriyet ve denetim odağı açısından bir fark bulunamamıştır. Bir seferde internet kullanımına ayrılan süre açısından bakıldığında internete daha az zaman ayıran öğrenciler daha az siber zorbalık yapmakta ve daha az siber mağdur olmaktadırlar. Denetim odağı puan ortalamaları açısından farklılık saptanamamıştır. Siber zorbalık ve siber mağduriyet arasında pozitif yönde bir ilişki, dış denetim odağı ve siber mağduriyet arasında pozitif yönde bir ilişki saptanmıştır. Anahtar kelimeler: Siber zorbalık, Siber mağduriyet, Denetim odağı,Ortaöğretim öğrencileri
Ergenlerde siber zorbalık ve siber mağduriyetin yordayıcıları olarak akılcı olmayan inançlar psikolojik sağlamlık ve psikolojik ihtiyaçlar
Bu araştırmanın amacı Psikolojik Sağlamlık, Akılcı Olmayan İnançlar ve Psikolojik İhtiyaçların ergenlerde siber zorbalık ve mağduriyetin anlamlı birer yordayıcısı olup olmadığının araştırılmasıdır. Bunun yanı sıra bazı demografik değişkenlerin (cinsiyet, sınıf düzeyi, anne-baba eğitim düzeyi, ebeveyn tutumları, internete bağlanma yeri, internet kullanım sıklığı) siber zorbalık ve mağduriyet ile olan ilişkisine bakılmıştır. Bu araştırmada ilişkisel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2015-2016 Eğitim-Öğretim yılında Malatya ilinde okuyan toplam 67180 lise öğrencisi oluşturmakta olup; örneklemini de 2015-2016 Eğitim – Öğretim yılında Malatya'da dört devlet lisesinde 9,10,11 ve 12. sınıfa devam eden 430'u kız, 419'u erkek olmak üzere toplam 849 öğrenci oluşturmuştur. Veri toplamada Kişisel Bilgi Formu, Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri, Akılcı Olmayan İnançlar Ergen Formu, Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği Kısa Formu, Yeni Psikolojik İhtiyaçlar Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Veriler SPSS 21 paket programıyla analiz edilmiş olup analizlerde .05 güven düzeyi esas alınmıştır. Veri analizinde istatistiksel yöntemler olarak t testi, ANOVA, Tukey HSD, Pearson Momentler korelasyonu ve çoklu doğrusal regresyon kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; öğrencilerin % 14,9' unun siber zorba, % 18,6'sının siber mağdur ve % 8,9'unun siber zorba/mağdur olduğu bulunmuştur. Ayrıca cinsiyet, anne-baba eğitim düzeyi, ebeveyn tutumları ve internet kullanım sıklığı ile siber zorbalık ve mağduriyet arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bir bütün olarak akılcı olmayan inançlar, psikolojik sağlamlık ve psikolojik ihtiyaçların (başarı, başatlık, özerklik ve ilişki ihtiyacı) siber zorbalık ve mağduriyeti anlamlı şekilde yordadığı bulunmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgular ışığında sonuçlar tartışılmış ve gelecek araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur.
Bilişsel davranışçı temelli siber zorbalık önleme programının etkisi
ÖZET Bu araştırmanın amacı araştırmacı tarafından geliştirilen bilişsel davranışçı temelli siber zorbalık önleme programının ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin zorba veya mağdur olma açısından siber zorbalık ve akran zorbalığı deneyimlerine etkisini incelemektir. Açıklayıcı karma yöntemle yapılan bu araştırma iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde uygulanan siber zorbalık önleme programının etkisi, ikinci bölümde ise uygulanan siber zorbalık önleme programı hakkındaki katılımcı görüşleri incelenmiştir. Araştırmanın ilk bölümü 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Gaziantep İlinin Şahinbey ilçesine bağlı birbirine benzer özellik gösteren iki ortaokul öğrencileriyle yürütülmüştür. Deney grubunda 78, kontrol grubunda ise 80 katılımcı yer almaktadır. Katılımcılara Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri, Çocuklar İçin Zorbalıkla İlgili Bilişler Ölçeği, Okul Yaşamı Zorbalık Ölçeği ve kişisel bilgi formunun yer aldığı bir anket uygulanarak ön-test verileri toplanmıştır. Daha sonra, 10 oturumdan oluşan "Bilişsel Davranışçı Temelli Siber Zorbalık Önleme Programı" sadece deney grubuna uygulanmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir işlem yapılmamıştır. Program uygulandıktan sonra deney ve kontrol grubuna aynı ölçekler tekrar uygulanarak son test verileri toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde normallik varsayımı sağlandıktan sonra deney ve kontrol grubunun ön-testleri arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığına ve deney ve kontrol gruplarının son testleri arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığına bağımsız örneklemler t-testi (Independent Samples t-Test) kullanılarak bakılmıştır. Deney ve kontrol grupları arasında işlem öncesi anlamlı bir fark çıkmamasına rağmen istatistiksel gücü artırmak için deney ve kontrol gruplarının ön-testleri sabit tutularak son testler üzerinde tek yönlü kovaryans analizi (ANCOVA) yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre bilişsel davranışçı siber zorbalık önleme programının katılımcıların akran zorbalığına maruz kalma düzeyleri hariç siber zorbalık yapma, siber zorbalığa maruz kalma, akran zorbalığı yapma ve zorbalık bilişleri üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. İkinci bölümde bilişsel davranışçı temelli siber zorbalık önleme programı ile ilgili katılımcı görüşlerini incelemek için deney grubunda yer alan 6 erkek ve 6 kız öğrenci ile odak grup görüşmesi yapılmıştır. Konu, süre, içerik, yöntem, etkinlikler olmak üzere beş tane değerlendirme kriteri belirlenmiş ve bunlardan hareketle sorular oluşturulmuştur. Katılımcılara 14 açık uçlu soru yöneltilmiştir. Odak grup görüşmesi sonucunda elde edilen nitel veriler betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre odak grup görüşmesine katılan katılımcılar bilişsel davranışçı temelli siber zorbalık önleme programının amacına ulaştığını (n=12), içeriğinin yeterli olduğunu (n=12) belirtmişlerdir. Anahtar kelimeler: Bilişsel davranışçı, akran zorbalığı, siber zorbalık, önleme programı.
Ortaokulda görev yapan öğretmenlerin siber zorbalık algılarının incelenmesi
Bu çalışma ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin ve yöneticilerin siber zorbalık algılarını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Siirt il merkezinde bulunan ortaokullarda görev yapan 316 öğretmen ve 14 okul yöneticisi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma, nitel ve nicel yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda öğretmenlerin siber zorbalık algıları tarama yöntemi ile incelenmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda ise ortaokul yöneticilerinin siber zorbalık ile ilgili görüşleri yarı yapılandırılmış görüşmeler ile incelenmiştir. Araştırmada öğretmenlerin siber zorbalık algıları "katılıyorum" düzeyinde, olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin siber zorbalık algıları cinsiyet, kıdem, çocuk sahibi olma, interneti kullanma sıklığı ve branş değişkenine göre istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı belirlenmiştir. Araştırmada ortaokullarda daha çok siber ortamda sataşma, kişiliği hedef alan hakaret, lakap takma ve ahlak dışı ifade kullanımı gibi çeşitli siber zorbalık sorunlarının yaşandığı görülmüştür. Teknik bilgi gerektirecek siber zorbalık sorunlarının ise çok düşük düzeyde yaşandığı belirlenmiştir. Araştırmada siber zorbalık konusunda toplumun her kesiminde farkındalığı artırmaya yönelik bilinçlendirme çalışmalarına ihtiyaç duyulduğu araştırma sonuçlarından anlaşılmaktadır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda çeşitli öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: siber zorbalık, siber zorbalık algısı, zorbalık
Ergenlerde siber zorbalığa maruz kalma durumuna göre psikolojik sağlamlığın incelenmesi
Bu araştırmada ergenlerin siber zorbalığa maruz kalma durumlarına göre psikolojik sağlamlıklarının, cinsiyet, anne eğitim düzeyi, baba eğitim düzeyi, sınıf düzeyi, okudukları lise türüne ve sosyal medyada geçirilen zamana göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma karşılaştırma türü ilişkisel tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubunu 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Gaziantep ili Şahinbey ve Şehit Kamil İlçelerinde yer alan Resmi Liselere devam etmekte olan 14-19 yaş aralığındaki 9, 10, 11 ve 12. sınıflardan uygun örnekleme yöntemi ile seçilen 1040 öğrenci oluşturmuştur. Öğrencilerin psikolojik sağlamlıklarına ilişkin veriler Bulut, Doğan ve Altundağ (2012) tarafından geliştirilen 'Ergen Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği' ile toplanırken, siber zorbalığa maruz kalma durumuna ilişkin veriler ise Arıcak, Kınay ve Tanrıkulu (2012) tarafından geliştirilen 'Siber Mağduriyet Ölçeği' ile toplanmıştır. Sosyo-demografik özelliklere ilişkin veriler araştırma kapsamında hazırlanan 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizinde iki faktörlü ANOVA tekniği ve gruplar arası farkın belirlenmesi için LSD çoklu karşılaştırma testi kullanılmıştır. Psikolojik sağlamlığa ilişkin bulgularda; siber zorbalığa maruz kalmayan ergenlerin psikolojik sağlamlıkları, siber zorbalığa maruz kalan ergenlere göre istatiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Cinsiyete göre ise kız öğrencilerin psikolojik sağlamlıkları erkeklere göre istatiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Sosyal medyada geçirilen zamana göre günlük 1 saat ve daha az zaman geçiren ergenlerin psikolojik sağlamlıkları 2 saat, 3 saat ve 4 saat ve daha fazla zaman geçiren ergenlere göre daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin psikolojik sağlamlıkları üzerinde baba eğitim düzeyi, lise türü ve sınıf düzeyi değişkenlerinin anlamlı düzeyde farklılaşma oluşturmadığı gözlenmiştir. Siber zorbalığa maruz kalma durumu ve cinsiyet, sınıf düzeyi, baba eğitim düzeyi, lise türü ve sosyal medyada geçirilen zaman değişkenleri ortak etkisine göre ergenlerin psikolojik sağlamlıklarının istatiksel olarak anlamlı düzeyde farklılaşmadığı sonucuna ulaşılır iken siber zorbalığa maruz kalma durumu ve anne eğitim düzeyi ortak etkisine göre ergenlerin psikolojik sağlamlıklarında anlamlı bir farklılaşma olduğu görülmüştür. Araştırma sonuçları literatürde yer alan araştırmalar ışığında tartışılmış ve yorumlanmıştır. Elde edilen araştırma bulgularına dayalı olarak ailelere, psikolojik danışmanlara, öğretmenlere ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Ergenlik, psikolojik sağlamlık, siber zorbalık, siber mağduriyet, sosyo-demografik
Lise öğrencilerinin siber zorbalık ve internet bağımlılığı düzeyinin, ebeveynlerle iletişim ve akranlarla ilişkiler açısından incelenmesi: İzmir örneği
Amaç: İnternet bağımlılığı ile siber zorbalık/mağduriyetin ebeveynlerle iletişim, akranlarla ilişkiler ve diğer bazı sosyodemografik değişkenlerle ilişkisinin incelenmesidir. Gereç ve Yöntem: Araştırma ilişkisel tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmaya İzmir İlinde 4 farklı türde 8 lisede öğrenim gören 14-19 yaş aralığındaki toplam 320 kişi katılmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri internet bağımlılığı ve siber zorbalık/mağduriyet iken bağımsız değişkenleri ebeveynlerle iletişim, akranlarla ilişkiler ve bazı sosyodemografik özelliklerdir. Araştırmada sosyodemografik özellikler için bilgi formu, Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri, Young İnternet Bağımlılığı Ölçeği, Akran İlişkileri Ölçeği ve Aile İletişim Kalıpları Ölçeği kullanılmıştır. Veriler için sayı ve yüzde dağılımları ile korelasyon analizi, Kruskal Wallis ve Mann Witney U testi kullanılmıştır. Bulgular: Siber zorbalık ile siber mağduriyet arasında pozitif-orta derecede, internet bağımlılığı arasında ise pozitif-zayıf derecede anlamlı birliktelik olduğu görülmektedir. Siber zorbalık arttığında siber mağduriyet ve internet bağımlılığı, siber mağduriyet arttığında da internet bağımlılığı artış göstermektedir. Akran ilişkilerinde birliktelik boyutu puanları arttığında siber mağduriyetin ve internet bağımlılığının arttığı, akran ilişkilerinde çatışma boyutu puanı yükseldiğinde ise siber zorbalık, mağduriyet ve internet bağımlılığının arttığı görülmüştür. Aile ile iletişimde diyalog boyutunun artması siber zorbalık ve davranışını ve internet bağımlılığı düzeyini azaltmaktadır. Sonuç: Siber zorbalık yapan ya da mağduriyet yaşayan ergenlerin internet bağımlılığı düzeyi yüksektir. İnternet bağımlılığı, siber zorbalık ve mağduriyet ile aynı zamanda akranlarla ilişkiler ve aile ile iletişim ile anlamlı düzeyde ilişkilidir. Anahtar kelimeler: Siber zorbalık, siber mağduriyet, internet bağımlılığı, akranlarla ilişkiler, aile ile iletişim, sosyal hizmet
Sosyal medya ortamları olarak katılımcı sözlüklerde dijital akran zorbalığının inşası
Akran zorbalığı olgusu, geçmişten günümüze dek çoğunlukla okullarda görülen önemli bir problem olarak karşımıza çıkmıştır. Günümüzde medya ve iletişim sistemlerinin geçirdiği büyük değişimler sonucunda, internet kullanımının çok büyük oranda artması ve sosyal medya platformlarının yaygınlaşması sonucunda bireyler bu platformlara önemli ölçüde zaman ayırmaktadır. Özellikle de ergenler arkadaşları ile haberleşmek ve etkileşim sağlamak, hayatlarından kesitler sunmak, yeni arkadaşlar edinmek, beğenilerini, hayat tarzlarını ve düşünce biçimlerini aktarmak için sosyal medya hesapları kullanmaktadırlar. Bu çalışmada öncelikle dijital akran zorbalığının zeminini oluşturan iki unsur olan dijital iletişim teknolojileri ve geleneksel akran zorbalığı incelenmiştir. Dijital akran zorbalığının bir önceki boyutu olan geleneksel akran zorbalığının pratik olanakları, akran zorbalığının tarafları olan zorba ve kurban ilişkisi ve özellikleri, akran zorbalığını etkileyen faktörler ortaya konmuştur. Bu bilgiler ve kuramlar ışığında dijital akran zorbalığı olgusu tanımlanmış, dijital akran zorbalığının karakteristik özellikleri, türleri ve gerçekleşme biçimleri ortaya konmuştur. Çalışmanın son bölümünde ise dijital iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte oldukça önemli bir popülariteye, yazara ve konu başlıklarına sahip olan katılımcı e-sözlüklerde yer alan akran zorbalığına ve dijital akran zorbalığına yönelik yazar entryleri incelenmiştir. Bu entryler bir nitel veri analiz programı olan MaxQda ile analiz edilmiştir. Daha önce dijital akran zorbalığı olgusuna dair bir katılımcı e-sözlük analizi bulunmamasından ötürü bu çalışma ile alan yazına katkı sağlamak amaçlanmıştır.
9-14 yaş grubu çocuklarda narsistik kişilik özelliğinin siber zorbalık ve siber mağduriyet ile ilişkisi
Bu araştırma 9-14 yaş grubu çocuklarda narsistik kişilik özelliğinin siber zorbalık ve siber mağduriyete etkisini belirlemek amacıyla tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipte tasarlanmıştır. Araştırma Kasım 2020-Temmuz 2021 arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Düzce İl Milli Eğitim Müdürlüğünden alınan verilere göre Düzce merkezinde bulunan 100 ve üzeri kayıtlı öğrencisi olan 9-14 yaş grubu 18687 öğrenci oluşturdu. Araştırmanın örneklemi, evren sayısı bilinen Basit Rastgele Örneklem formülü yararlanılarak hesaplanararak ve kayıplar göz önüne alınarak 500 kişi olarak belirlendi. Araştırma çalışmaya katılmayı kabul eden 524 öğrenci üzerinde gerçekleştirildi. Araştırmada veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından oluşturulan ''Kişisel Bilgi Formu'', Thomaes ve ark. (2008) tarafından oluşturulan, Türkçe geçerlik güvenirlik çalışmasını Akın ve ark. (2015) yaptığı ''Çocukluk Çağı Narsizm Ölçeği'' ve Türkçe uyarlaması Erdur-Baker (2007) tarafından yapılan ve Topçu (2014) tarafından yılında revize edilen ''Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri – II'' kullanıldı. Bu çalışmada narsistik kişilik düzeyi ile siber zorbalık arasında pozitif yönde zayıf düzeyde anlamlı ilişki bulunmakla birlikte (p=0.001, p<0.05), narsistik kişilik düzeyi ile siber mağduriyet arasında anlamlı ilişki bulunamamıştır (p=0,074, p>0,05). Çalışma sonucunda, narsistik kişiliği olan çocuklara siber zorbalık konusunda bilgilendirme çalışmaları yapılması önerilmektedir.
Etik iklim ve etik liderliğin işyerinde siber zorbalığa etkisi
Son yıllarda işyerlerinde yaşanan etik problemler ve krizler sebebiyle etik çalışma iklimi ve etik lidere olan ihtiyaç daha çok ortaya çıkmaktadır. Etik liderlik davranışını gösteren yöneticiler çalışanların gelişmesine katkı sağlamaktadır. Teknoloji sistemlerinin olumlu yanları bulunduğu kadar uygunsuz ve bilinçsiz kullanıldığında olumsuz yanları da elbette bulunmaktadır. İşletmeler açısından düşünüldüğünde çalışanların motivasyon ve verimliliğini olumsuz etkileyen siber zorbalık kavramı ortaya çıkmaktadır. Bu doğrultuda etik çalışma ortamı ve etik değerlere sahip yöneticilerin olmasının işyerinde siber zorbalık davranışları üzerinde etkiye sahip olup olmadığı araştırmaya değer görülmektedir. Bu araştırmanın amacı, etik iklim ve etik liderliğin işyerinde siber zorbalık davranışları üzerindeki etkisini ortaya çıkarmaktır. Bu kapsamda etik iklim ve etik liderlik bağımsız, işyerinde siber zorbalık ise bağımlı değişken durumundadır. Sivil havacılık alanında çeşitli birimlerde görev yapan çalışanlar üzerinde ampirik bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Yapılan korelasyon ve regresyon analizleri sonucunda etik iklim ve işyerinde siber zorbalık arasında negatif ve anlamlı, etik liderlik ve işyerinde siber zorbalık arasında negatif ve anlamlı korelasyon olduğu gözlemlenmiştir. Ek olarak etik iklim ve etik liderliğin olduğu çalışma ortamlarında siber zorbalık azalmaktadır. Böylece araştırmanın varsayımlarını ve hipotezlerini destekleyen bulgular elde edilmiştir. Araştırmanın akademik ve yönetsel katkıları olduğu ve işletmelere ve yöneticilere etik iklim oluşturma ve etik liderlik davranışı sergileme anlamında rehberlik edeceği düşünülmektedir.
Çocukların internette maruz kaldıkları cinsel istismar ve siber zorbalığın önlenmesi: Türkiye, Kanada, Avustralya ve İngiltere örnekleri
İnternet, günümüzde bilgiye erişim, iletişim ve ticaretin temelini oluşturan küresel bir ağdır. Bu ağa erişim dünyanın her yerinden herkes tarafından sağlanabilmektedir. İnsanlar, internetin hızla değiştirdiği bu yeni dünyaya ayak uydurmaya çalışmaktadır. Değişen ve gelişen bu düzen insan hayatını birçok yönden kolaylaştırmakta bazı yönlerden ise zorlaştırmaktadır. Özellikle yetişkinlere göre güçsüz durumda olan çocuklar için bu zorluklar daha ciddi sonuçlara neden olmaktadır. Çocuklara internette en çok zarar veren fiillerin başında çevrim içi çocuk cinsel istismarı ve siber zorbalık gelmektedir. Daha çok psikolojik yönden çocukları etkileyen bu fiillerin etkileri bazı hallerde dışarıdan hiç anlaşılamamaktadır. Maruz kaldığı bu sanal olumsuzluklara katlanamayan çocukların kendilerine zarar verdikleri hatta intihar ettikleri görülmektedir. Ciddi sonuçları olan ve yapılan çalışmalarla her geçen gün arttığı kanıtlanan bu tarz sanal eylemlerin önlenmesine yönelik çalışmalar yapılmasının gerekmektedir. Kanada, Avustralya, İngiltere gibi bazı ülkeler dijital dünyanın olumsuzluklarını savuşturmak için yeni kanunlar çıkarmakta veya meydana getirilen eylemleri suç kapsamında değerlendirerek ceza kanunlarında yer alan düzenlemelere dahil etmektedir. Ancak Türk hukukunda ne siber zorbalık ne de çevrim içi istismar fiilleri suç olarak düzenlenmemiş bunlara ilişkin ayrı kanunlar da çıkarılmamıştır. Türk hukukunda gerçek dünyada çocuklara karşı işlenen fiiller suça neden oluyorsa daha ağır cezalara tabi tutulabilmektedir. Çocukların interneti aktif bir şekilde kullandıkları ve zarar verilmeye çok daha müsait oldukları düşünüldüğünde sanal suçlar açısından çocukları korumak için cezaların caydırıcı bir şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Siber zorbalık ve çevrim içi istismarın her geçen gün çocukları daha ciddi bir şekilde tehdit etmesinin önüne geçebilmek, geleceğin yetişkinleri çocukların sağlıklı bir ortamda zarar görmeden yetişmelerini sağlamak önem arz ettiğinden en kısa sürede onları koruyucu özellikle hukuki önlemleri almak mecburiyet arz etmektedir. Bu çalışmayla internet çağında çocukların dijital ortamda maruz kaldıkları çevrim içi istismar ve siber zorbalık fiillerinin neler olduğunun kavranarak her geçen gün artan bu sorunların önemine dikkat çekilmek istenmiştir. Bu kapsamda öncelikle kavramsal boyut ve sorunların yaygınlığı açıklanmış, örnek olarak seçilen ve son yıllarda çevrim içi sorunlarla mücadele amacıyla yasalarla siber güvenliği sağlamak yönünde adımlar atan Kanada, viii Avustralya ve İngiltere'nin bu sorunlara yaklaşımları örnek yargı kararlarıyla incelenmiştir. Son olarak Türkiye'nin çocukları korumaya yönelik ulusal ve uluslararası hukuki düzenlemeleri ile özellik suç kapsamına giren fiillerin kanunun hangi maddesine göre yargılanabileceği Yargıtay kararları ışığında değerlendirilmiştir.
Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin sanal zorbalık farkındalıkları ile teknolojik öz yeterlilikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Kahramanmaraş ili örneği)
Bu araştırmanın amacı, beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin sanal zorbalık farkındalıkları ile teknolojik öz yeterlilikleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmanın evrenini; Kahramanmaraş il merkezinde bulunan resmi ortaokullarda görevli 220 beden eğitimi ve spor öğretmeni oluşturmakta örneklemini ise bu okullardan rastgele yöntemle seçilmiş 188 beden eğitimi ve spor öğretmeni oluşturmaktadır. Verilerin elde edilmesinde; Kişisel Bilgi Formu, Ayas ve Horzum tarafından geliştirilen Öğretmen Sanal Zorbalık Algısı Ölçeği ve Miltiadou ve Yu tarafından geliştirilen, Horzum ve Çakır tarafından uyarlanan Çevrimiçi Teknolojilere Yönelik Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde ilk olarak ölçeklerden elde edilen verilerin normallik testi yapılmıştır. Daha sonra değişkenlere yönelik farklılaşma düzeyini belirlemek için gruplardaki katılımcı sayısının 30'dan fazla olduğu durumlarda parametrik testler T-testi ve Anova kullanılırken, gruplardaki katılımcı sayısının 30'dan az olduğu durumlarda parametrik olmayan Mann-Whitney U ve Kruskal Wallis-H testleri kullanılmıştır. Bağımlı değişkenler arasında ne yönde ve düzeyde bir ilişki olduğunu belirlemek için Pearson Korelasyon analizi yapılmıştır. Analiz sonuçlarının değerlendirilmesinde p< ,05 anlamlılık değeri temel alınmıştır. Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin sanal zorbalık farkındalıklarında, cinsiyet ve meslekte toplam kaç yıl çalıştığı değişkenlerine göre anlamlı farklar bulunmuştur. Diğer değişkenlere göre ise anlamlı farklar bulunmamıştır. Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin teknolojik öz yeterliliklerinde, değişkenlere yönelik anlamlı farklılıklar bulunmamıştır. Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin sanal zorbalık farkındalıkları ile teknolojik öz yeterlilikleri arasında orta düzeyde, pozitif yönde ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Araştırma sonucunda beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin sanal zorbalık farkındalıklarının ve teknolojik öz yeterliliklerinin oldukça yüksek olduğu tespit edilmiştir. Teknolojik öz yeterlilikleri yüksek olan beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin sanal zorbalık farkındalıklarının da yüksek olduğu görülmüştür.
Siber zorbalık konusunun mobil platformlar üzerinde incelenmesi
Sanal âlemde son yıllarda güvenlik ve şiddet ekseninden farklı olarak yeni bir problem ortaya çıkmıştır. Siber zorbalık adıyla bilinen bu problem; kişilerin iletişim kurabildikleri, birbirleri hakkında paylaşım yapabildikleri ve kısacası etkileşimin olduğu her alanda görülmektedir. Birçok platformda görülen siber zorbalık faaliyetleri son zamanlarda mobil platformlar üzerinde daha fazla etkili olmaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı mobil cihazlarda ortaya çıkan siber zorbalık faaliyetlerinin her yönüyle incelenmesi ve mobil uygulamalar sebebiyle yayılan siber zorbalığa karşı yeni bir ölçeğin sunulmasıdır. Bu çalışma siber zorbalık olgusunu temel alarak hazırlanmıştır. Siber zorbalık kelime manasıyla incelenerek toplumda kullanımları ve benzer çağrışımları ele alınmıştır. Siber zorbalığın türleri, eylemleri ve kullanım şekilleri en geniş haliyle araştırılarak çalışma içerisinde aktarılmıştır. Son yıllarda siber zorbalık faaliyetlerinin görüldüğü platformlar incelenerek bir kıyaslama yapılmıştır. Kıyaslama sonunda siber zorbalık eylemlerinin sık yaşandığı dijital oyunlar, sosyal medya uygulamaları ve mobil cihazlar ayrıntılı incelenmiştir. Ayrıca mobil platformların içerisine, diğer siber zorbalık platformlarının aktarılmasıyla, siber zorbalık eylemlerinin değişimi gözlemlenmiştir. Bu tez çalışmasıyla beraber daha önce araştırmalarda sık karşılaşılmayan mobil cihazların siber zorbalığa etkisi anlatılmıştır. Mobil cihazların ilk şekli olan cep telefonları ile araştırma başlamış, günümüzde mobil cihazların son haliyle karşılaştırmalar sunulmuştur. Mobil cihazlarda siber zorbalığın görülme şekli olan siber zorbalık kapsamında yapılan telefon görüşmeleri, metin mesajları, uygunsuz resimler ve aşağılayıcı videolar aktarılarak, mobil cihazlarda görülen siber zorbalık şekillerinin diğer platformlardan farkları incelenmiştir. Yapılan bu çalışmayla mobil uygulamalar üzerinden siber zorbalık ölçeği geliştirilmiştir. Geliştirilen ölçekle siber zorbalıkta etkili olan mobil uygulama özellikleri keşfedilmiştir. Çevrimiçi özellikler, kullanım amaçları, mobil içerik derecelendirmeleri ve kullanıcıya sunulan bazı özellikler birtakım puanlama sistemi oluşturularak ve veri setinde bulunan mobil uygulamalara siber zorbalık puanı oluşturulmuştur.47145 adet mobil uygulama kullanılan ölçekte, uygulamalara sınıflandırma uygulanarak siber zorbalık düzeyleri belirlenmiştir. Mobil uygulamalar 3 düzeyde siber zorbalık düzeyleri gösterilmiştir. Bu düzeyler düşük siber zorbalık düzeyi, orta siber zorbalık düzeyi, yüksek düzey siber zorbalık şeklinde düzenlenmiştir. Ayrıca siber zorbalık düzeyi yüksek olan uygulamaların insanlar tarafından sık kullanılan; mobil chat uygulamaları, mobil sosyal medya uygulamaları ve mobil oyunlar olduğu tespit edilmiştir.
Bilgisayar ve öğretim teknolojileri eğitimi bölümü öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ve siber zorbalığa ilişkin duyarlılıklarının incelenmesi
Bu çalışmada, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE) Bölümü'nde öğrenim gören öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ve siber zorbalığa ilişkin duyarlılıkları çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. Ayrıca adayların dijital okuryazarlık düzeyleri ile siber zorbalığa ilişkin duyarlılıkları arasındaki ilişki araştırılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Elâzığ Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi BÖTE Bölümü'nde 2017 – 2018 bahar yarıyılında eğitim görmekte olan 2., 3. ve 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmada verilerin elde edilmesi amacıyla Kişisel Bilgi Formu, Siber Zorbalığa İlişkin Duyarlılık Ölçeği ile Dijital Okuryazarlık Ölçeği ve Siber Zorbalık ile Dijital Okuryazarlığa İlişkin Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Elde edilen nicel veriler, SPSS 21.0 paket programıyla analiz edilmiş ve verilerinin analizinde değişkenlere bağlı olarak Kolmogorov-Smirnov Z Testi, Bağımsız Gruplar t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Tukey, LSD, Kruskal Wallis, Mann Whitney U-Testi ve Pearson Korelasyon Analizi Testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin yüksek seviyede olduğu tespit edilmiştir. Adayların dijital okuryazarlık seviyelerinin cinsiyet, yaş, kişisel bilgisayara sahip olup olmama, herhangi bir sosyal ağa üye olup olmama, İnternet'te harcanan günlük süre ve en sık ziyaret edilen site türü değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna varılmıştır. Adaylardan 3. sınıfta olanların 2. ve 4. sınıfta olanlara göre dijital okuryazarlık düzeylerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca adayların bilgisayar kullanma deneyimleri arttıkça dijital okuryazarlık düzeylerinin arttığı görülmüştür. Araştırmaya katılan öğretmen adaylarının siber zorbalığa ilişkin duyarlılıklarının yüksek seviyede olduğu ortaya çıkmıştır. Adayların siber zorbalığa ilişkin duyarlılık düzeylerinin cinsiyet, yaş, sınıf, bilgisayar kullanım süresi, herhangi bir sosyal ağa üye olup olmama, İnternet'te harcanan günlük süre ve en sık ziyaret edilen site türü değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediği sonucuna varılmıştır. Adaylardan kişisel bilgisayara sahip olanların diğerlerine kıyasla siber zorbalığa ilişkin daha yüksek duyarlılığa sahip olduğu saptanmıştır. Araştırmaya katılan öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ile siber zorbalığa ilişkin duyarlılıkları arasında orta düzeyde pozitif korelasyon bulunmuştur. Buna göre katılımcıların dijital okuryazarlık düzeyleri arttığında siber zorbalığa ilişkin duyarlılıkları da artmaktadır. Nitel veriler incelendiğinde öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık ve siber zorbalığa karşı duyarlılık konularında bilinçli oldukları gözlemlenmiştir.
Amatör ve profesyonel futbolcuların siber mağduriyetleri ve farkındalıklarının incelenmesi
İnsanların büyük ilgi duyduğu spor alanlarından biri olan futbolu oynayan amatör veya profesyonel futbolcular da siber zorbalığa maruz kalan mağdurlar arasındadır. Buradan hareketle çalışmamızda çeşitli değişkenlere göre, amatör ve profesyonel futbolcuların siber mağduriyetleri ve farkındalıklarına ilişkin tutumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında amatör ve profesyonel futbolcuların siber mağduriyetleri ve farkındalıklarına ilişkin tutumlar incelenip detaylı olarak araştırılmıştır. Çalışmanın evreni Elazığ ili'ndeki amatör ve profesyonel futbol kulüplerinde oynayan futbolculardan (n:450) oluşmaktadır. Bu futbolculardan rasgele yöntemle seçilen 334 futbolcu araştırma kapsamına alınmıştır ve örneklem oluşturulmuştur. Anket formları 10 sorudan oluşan kişisel bilgi formu ve 14 maddelik "Siber Duyarlılık Ölçeği" ile "24 maddelik "Siber Mağduriyet Ölçeği" formlarıdır. Tanrıkulu ve arkadaşlarının geliştirdikleri 14 maddelik "Siber Duyarlılık Ölçeği" ile yine Tanrıkulu ve arkadaşları tarafından geliştirilen 24 maddelik "Siber Mağduriyet Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. İlk olarak toplanan verilerin güvenirliliği tespit edilmek amacıyla Cronbach alpha testi uygulanmıştır. Analiz kapsamında frekans ve yüzde dağılımları ve futbolculara ilişkin bazı bağımsız değişkenlere göre (cinsiyetiniz, yaşınız, medeni durumunuz vb.) farklılığının tespitinde tek yönlü varyans analizi (Anova) ile t- testi uygulanmıştır. Sonuç olarak; Medeni durum, meslek, klasman grubunun futbola başlama yaşının, internet kullanma amaçlarının, Siber (Sanal) Zorbalığa İlişkin Duyarlılıklarında bir etkisi görülmemiştir. 21-25 yaş aralığındaki futbolcuların Siber (Sanal) Zorbalığa İlişkin Duyarlılıklarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Futbolcuların Sanal mağduriyetlerinde ise; Bekar, öğrenci, 16-20 yaş, orta öğretim, 7-9 saat internet kullanan ve amatör ligde futbol oynayan futbolcuların sanal mağduriyetlerin daha fazla olduğu görülmüştür. Sonuç olarak değişkenler incelendiğinde bu grubun internete girme olanakların daha fazla olduğu ve daha fazla internet kullandıklarından dolayı sanal mağduriyet yaşadıkları düşünülebilir. Anahtar Kelimeler: Futbol, siber zorbalık, siber zorbalık mağduriyet
Bilişim suçlarına yönelik IP tabanlı delil tespiti
İnternet üzerinden işlenen bilginin miktarı ve değerinin artması, bütün dünya ile çok kısa bir sürede bağlantı kurulabilmesi, suçluların da ilgisini çekmiş ve internete yönelmelerini sağlamıştır. Bu yeni dünyaya çok hızlı adapte olan suçlular, kendilerini teknoloji alanında da hızlı bir şekilde geliştirmiş, normal yollar ile oldukça zor gerçekleşecek suçları, internet ortamından kolay bir şekilde yapabilmeye başlamışlardır. Bilişim suçları olarak adlandırılan bu suçlar, sanal ortamda kişi veya kişiler tarafından bir sisteme veya herhangi bir bilişim cihazına izinsiz girme veya saldırıda bulunmadır.Hazırlanan bu tez çalışmasında bilişim suçları konusu detaylı olarak ele alınmış, konu ile alakalı henüz tam olarak sınırları belirlenmemiş kavramlar için sınırlar çizilmeye çalışılmış, gerçek hayatta yapılmış saldırı türleri incelenmiştir. Ayrıca, en büyük ağ sistemi olarak bilinen internet ortamındaki ağlarda ve yerel ağlarda bilgisayarlarlara yapılan saldırıların varlığının belirtilerinden bahsedilmiştir.Yapılan çalışmalar ve literatür taraması sonucunda bilişim suçlarının tespitine yönelik yapılan çalışmalar incelenmiştir. Bilgisayar ağ sistemlerinde yapılan saldırıların, IP tabanlı delil tespitinin yapılması konusunda uygulamalar yapılarak, elde edilen sonuçlara göre; son kullanıcıları ve sistem yöneticilerini yakından ilgilendiren eksiklikler ve alınabilecek önlemler hakkında değerlendirmeler yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Bilişim Suçları, Ağ Güvenli
Siber zorbalık ile iş tatmini ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişki
Bu çalışmanın amacı, iş yerlerinde siber zorbalığa maruz kalan çalışanların iş tatminini ve örgütsel bağlılığını ölçmek ve aynı zamanda siber zorbalık, iş tatmini ve örgütsel bağlılık ilişkisini incelemektir. Araştırmada anket yöntemi kullanılmıştır. Anketler üç farklı ölçek ve demografik soruların yer aldığı bölümlerden oluşmaktadır. Çalışma verilerinin toplanmasında Kayman (2017) tarafından geliştirilen İş Yeri Siber Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği, Z. Kuşluvan ve S. Kuşluvan (2005) tarafından Türkçeye uyarlanan İş Tatmini Ölçeği ve Şeşen (2010) tarafından Türkçeye uyarlanan Örgütsel Bağlılık Ölçeği kullanılmıştır. Bu araştırmanın evrenini 2017-2018 yıllarında Manisa Organize Sanayi Bölgesinde halen faaliyet gösteren 176 işletme oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise bu evrenden seçilen 457 işletme çalışanı oluşturmaktadır. Elde edilen verilerin analizi IBM SPSS 20.0 programı kullanılarak yapılmıştır. Araştırmada betimsel istatistiklerin yanı sıra, güvenilirlik analizi, faktör analizi, korelasyon analizi, regresyon analizi, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizleri yapılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre; çalışanların siber zorbalığa maruz kalma durumları ile iş tatminleri arasında istatistiksel açıdan doğrusal ve negatif bir ilişkinin olduğu fakat çalışanların siber zorbalığa maruz kalma durumları ile örgütsel bağlılıkları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişkinin olmadığı görülmüştür. Siber zorbalığın alt boyutlarından olan; çalışanların iletişimlerinin engellenmesine maruz kalması ve çalışanların sosyal medyada saldırıya maruz kalması ile iş tatmini arasında istatistiksel açıdan doğrusal ve negatif bir ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Yine siber zorbalığın alt boyutlarından çalışanların mesai dışı saldırıya maruz kalma durumu ile örgütsel bağlılık arasında doğrusal ve pozitif bir ilişki olduğu fakat çalışanların sosyal medyada saldırıya maruz kalma durumları ile örgütsel bağlılık arasında doğrusal ve negatif bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Aynı zamanda çalışanların siber zorbalığa maruz kalma durumlarının demografik özelliklere göre farklılık gösterip göstermediği test edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Siber Zorbalık, Siber Mağduriyet, İş Tatmini, Örgütsel Bağlılık
Ergenlerde siber zorbalık ile ilgili demografik değişkenlerin incelenmesi: Bir meta analiz çalışması
Bu çalışmanın amacı demografik özelliklerin ergenlerin siber zorbalık davranışları üzerinde bir etkisi olup olmadığı hakkında genel bir görüş elde etmektir. Türkiye de son yedi yılda (2012-2018) ergenlerde siber zorbalığı etkileyen değişkenler üzerine yapılan çalışmaları Meta Analiz yöntemiyle bir araya getirerek yeniden analiz etmektir. Araştırma kapsamına; 2018 yılına kadar ergenlerde siber zorbalık konusunda Türkiye'de üretilen makale ve tezler alınmıştır. Çalışmada ulaşılan veriler meta-analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Meta Analiz aşamasında Medcalc®v10.3.0 paket programı ve metaHUN web aracı kullanılmıştır. Çalışmada ergenlerin siber zorbalık durumlarıyla ilişkili demografik özellikleri kişi sayısı, ortalama puanları ve standart sapma puanları ile verilen 16 çalışma yer almıştır. Yapılan meta analiz sonucuna göre cinsiyet, anne eğitim düzeyi ve günlük internette geçirilen sürenin siber zorbalık üzerinde bir etkisi olduğu bulunurken; baba eğitim durumu ve evde bilgisayar olup olmaması durumunun siber zorbalık üzerinde bir etkisi bulunamamıştır. Ergenlerde siber zorbalık ile ilgili demografik değişkenlerle ilgili Türkiye merkezli olup 2012-2018 yılları arasında yapılan çalışmaların bütünü taranarak meta analize alınmıştır. Ulaşılan sonuçlar temel alınarak; cinsiyetin siber zorbalık üzerinde etkisinin olduğu ve erkekler kızlardan daha fazla siber zorbalık yaptığı sonucuna ulaşılmıştır. Anne eğitim durumunun siber zorbalık üzerinde etkisinin bulunduğu; anne eğitim durumu ortaokul ve altı olanlar, anne eğitim durumu lise ve üstü olanlardan daha fazla siber zorbalık yaptığı sonucu bulunmuştur. Baba eğitim durumunun siber zorbalık üzerinde etkisi olmadığı gözlemlenmiştir. Evde bilgisayar olma durumunun siber zorbalık üzerinde etkisi bulunmamıştır. İnternette geçirilen günlük sürenin siber zorbalık üzerindeki etkisinin olduğu, internette günlük 3 saat ve daha fazla fazla zaman geçirenler, internette günde 3 saatten az zaman geçirenlerden daha fazla siber zorbalık yaptığı sonucu bulunmuştur.
Lise öğrencilerinin siber mağduriyeti, siber zorbalıkla başa çıkma becerileri ile psikolojik sağlamlık ilişkisi
Bu araştırmada lise öğrencilerinin siber mağduriyeti, siber zorbalıkla baş etme becerileri ve psikolojik sağlamlık ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada siber zorbalıkla baş etme becerilerinin ve psikolojik sağlamlığın ergenlerin yaşı ile ilişkisi, cinsiyet, anne-baba eğitim düzeyi, anne-babanın ilişki durumu ve gelir düzeyine göre farklılaşıp farklılaşmadığı ayrıca telefon, tablet, sanal oyun ve bilgisayar kullanımının siber mağduriyete etkisi incelenmiştir. Katılımcılar, Adana ili Seyhan ve Çukurova ilçesinde 2021-2022 yılında lisede eğitim gören yaşları 14 ile 18 (ort = 15.82 ±1.25) arasında değişen 267'si (% 60,7) kız ve 173'ü (% 39.3) erkek olmak üzere toplam 440 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları Siber Mağduriyet Ölçeği, Siber Zorbalıkla Başa Çıkma Ölçeği, Çocuk ve Ergen Psikolojik Sağlamlık Ölçeği'dir. Araştırma verileri t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve Mann-Whitney U analizleri ile değerlendirilmiştir. Veriler SPSS Version 25.0 kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmamızın sonuçları, günlük iki saatten daha uzun süre bilgisayar kullanan öğrencilerin, siber mağduriyet ortalamalarının diğer öğrencilere göre anlamlı olarak daha yüksek olduğunu göstermektedir (p < .01). Cinsiyete göre siber mağduriyet düzeyleri ve siber zorbalıkla baş etme becerilerinin farklılık göstermediği görülmüştür. Psikolojik sağlamlık düzeyinin; anne-baba ilişki durumu, anne-baba eğitim durumu, cinsiyet ile farklılaşmadığı, gelir düzeyi ile farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, siber zorbalıkla baş etme becerileri ile psikolojik sağlamlığın ilişkili olduğu ve psikolojik sağlamlığın siber zorbalıkla baş etme becerileri üzerinde pozitif yönde yordayıcı olduğu sonucuna ulaşılmıştır (p= .001). Anahtar Kelimeler: siber mağduriyet, siber zorbalıkla baş etme becerileri, psikolojik sağlamlık.