15 Temmuz 1974 Kıbrıs darbesi

Yunanistan ve Kıbrıs Rumları, "Megali İdea" fikri kapsamında Kıbrıs'ı bir Yunan adası haline getirmek için uzun soluklu bir "Enosis" mücadelesi yürüttü. Bu mücadele çerçevesinde adada Rumlar tarafından birçok şiddet olayı gerçekleştirildi. 1960 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulup Kıbrıs'ın bağımsız bir devlet olması ile birlikte adada İngiliz otoritesinin son bulması, Rumlar ile Türkleri baş başa bıraktı. Bu tarihten itibaren Rum-Yunan Megali İdeası için Enosis'i gerçekleştirmeye uygun bir ortam oluştuğu düşüncesi, Enosis faaliyetlerinin artmasına neden oldu. 1963'te meşhur "Akritas Planı" devreye sokularak Türklere karşı katliam başladı. Akritas Planı gereği adadaki Türkler yok edilecekti. Türkiye'nin askerî müdahale tehditleri ve diplomatik gayretleri neticesinde 1964 yılına sarkan bu olaylar durduruldu. Kıbrıs Türkleri, 1963 Aralığından itibaren zaman ve zeminin durumuna göre çeşitli dönemlerde Rum şiddettine maruz kaldı. Cumhuriyet Meclisinden ve Kıbrıs yönetiminden dışlandı. Türkiye'nin garantörlük olgusu ve etkin Kıbrıs siyaseti nedeniyle anlaşıldı ki Enosis, sadece uygun bir zamanda oldubittiye getirilerek gerçekleştirilebilirdi. Bu oldubitti ise 15 Temmuz 1974 Kıbrıs Darbesi olacaktı. Kıbrıs Darbesi, gerek Kıbrıs, gerek Yunanistan ve Türkiye, gerekse de bölge coğrafyası için önemli bir olaydır. Çünkü bahsedilen darbe nedeniyle Türkiye Kıbrıs'a çıkarma yapmıştır. Yine bu darbe sonrasında Kıbrıs ve Yunanistan'da yönetimler değişmiş, her iki ülkede de darbe hükümetleri görevi terk etmek zorunda kalmıştır. Ayrıca bu darbe sonrasında yaşanan gelişmeler sonucu Kıbrıs'ta bir Türk devleti kurulmuştur. Söz konusu darbe sonucunda bölge ülkeleri ve egemen güçler, Doğu Akdeniz siyasetini güncellemiştir. Bu tezde sonuçları itibariyle çok önemli olan "Kıbrıs Darbesi", bütün nedenleri, hazırlayıcı unsurları ve sonuçları ile incelenmeye çalışılmıştır. 1974 Temmuzunda gerçekleştirilen söz konusu darbenin birden çok nedeni olduğu gibi birden çok da sonucu vardır. Ayrıca Türkiye'nin Kıbrıs siyasetine önemli etkileri olmuştur. Anahtar Kelimeler: Kıbrıs Darbesi, Barış Harekâtı, Kıbrıs, Türkiye, Yunanistan