18. yüzyıl Osmanlı tarihine bir kaynak olarak el-Hâc İbrahim Edhem'in tarihçesi (1799-1803)

Yazma eserler, bilimsel ve sanatsal yönleriyle kültürel mirası geçmişten günümüze taşımasıyla, tarihi gerçeklerin anlaşılmasında bize öncülük eden ana kaynaklardır. Birincil kaynak kabul edilmesinden dolayı yazma eserlerin özellikle sosyal bilimlerde çalışan araştırmacılar için büyük önemi vardır. Böylesine önemli eserlerden azami derecede faydalanabilmenin yolu onları doğru tespit ve tertip ile hizmete sunmaktan geçmektedir. Bu tez çalışmasında 18. Yüzyıl Osmanlı siyasi tarihi literatürüne ait ve Berlin Staatsbibliothek Orientabteilung'da (Berlin Milli Kütüphanesinde) yer almakta olup, Hs. Or. Oct. 851 numarada kayıtlı olan Binbaşızâde El-Hâc İbrahim Edhem'e ait iki kısımdan oluşan elyazmanın birinci kısmının transkripsyonu yapılarak değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın ilk bölümü, müellif hakkındaki tespitlere, eserin tanıtımına ve III. Selim döneminde Binbaşızâde İbrahim Edhem tarafından kaleme alınmış yazma eserin transkribe edilerek dönemin siyasi olaylarından Fransız ordusunun Mısır'dan çıkarılması meselesine ayrılmıştır. İkinci bölümde, hacc-ı şerîf yapılan mekânların tanıtımına ve hacc ritüeline ait bilgiler verilmiştir. Sonuç kısmında eser hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır. Ayrıca transkripsiyonun anlaşılmasını kolaylaştırmak amacıyla bir lügatçe eklenmiştir. Son olarak eserin transkribe edilmiş metni, tıpkıbasımı ve eklere yer verilmiştir. El-Hâc Binbaşızâde İbrahim Edhem'e ait iki kısımdan oluşan yazmanın birinci kısmı, 18. yüzyılda Osmanlı Fransız ilişkilerini anlatan, o günün şartlarında kaleme alınmış birincil kaynaklardan olması hasebiyle önemlidir.