19. yüzyılın sonlarında İstanbul'da yazmacı-basmacı esnafı (6185 No'lu Esnaf Sayım Defterine göre)

Bu tez çalışmasında, 19. yüzyılın sonlarında yapılan esnaf sayımına göre İstanbul'da iş tutan yazmacı/basmacı esnafı kaleme alınmıştır. Çalışmada, 6185 numaralı (R. 1307; M. 1891) esnaf sayım defterinden faydalanılmıştır. Doküman analizi yöntemiyle defterde yer alan yazma/basmacılıkla ilgili toplam beş esnaf grubu kaydı incelenmiştir. Kayıtlardan yola çıkılarak yazmacı/basmacı esnaf grubunda çalışanların tespiti, bu esnafların İstanbul'daki dağılımı ve örgütlenmesi, Osmanlı Devleti'nin sosyal, kültürel ve ekonomik yapısına olan katkılarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma; giriş, dört ana bölüm ve sonuç kısmı olmak üzere toplam altı bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında; konunun amacı, önemi, kapsamı ve yöntemi açıklanarak, çalışmada faydalanılan kaynaklar ve çalışmalar kısaca tanıtılmıştır. Ayrıca bu kısımda esnaf sayım defterleri ve esnaf sayımına değinilerek, 6185 numaralı esnaf sayım defteri tanıtılmıştır. Birinci bölümde; Osmanlı Devleti'nde lonca sistemi ve esnaf teşkilatı, esnaf yöneticileri ve çalışanları ile Osmanlı Devleti'nde yazmacı/basmacı esnafı işlenmiştir. İkinci bölümde; yazmacılık/basmacılık sanatının tanımı, tarihçesi ve Anadolu'da ve farklı yörelerde gelişimi açıklanmıştır. Üçüncü bölümde; 6185 numaralı esnaf sayım defterine göre İstanbul'da yazmacı/basmacı esnaf gruplarının mekânsal örgütlenmesi değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde; 6185 numaralı esnaf sayım defterinde kaydı bulunan yazmacı/basmacı esnaf gruplarının çalışanları hakkında detaylı bilgiler verilerek değerlendirilmiştir. Sonuç kısmında ise; yazmacı/basmacı esnafı hakkında yapılan çalışmanın tamamından yola çıkılarak elde edilen veriler kapsamında bu esnaf gruplarının şehirdeki sosyal ve ekonomik faaliyetleri, genel çerçevede değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, İstanbul, Esnaf Sayım Defteri, Yazmacı/Basmacı Esnafı, 19. Yüzyıl