1938-1950 dönemi Türk-Fransız ilişkileri

Türk-Fransız ilişkileri, Lozan'dan arta kalan meselelerin çözüme kavuşmasından sonra normale dönmesi beklenirken 1936'da Fransa'nın Suriye'ye bağımsızlık vermeyi öngörmesi üzerine tekrar sıkıntılı bir sürece girdi. Söz konusu dönemde Avrupa'da Alman ve İtalyan tehdidinin belirginleşmeye başlaması üzerine Türkiye, Batı ile ittifak kurmak isterken Fransa, aynı tehditten duyduğu büyük endişe nedeniyle Ankara'yı yanında görmek istiyordu. Uzun süren müzakereler sonunda Fransa, Hatay'ın Türkiye'ye katılmasını kabul etti ve İngiltere, Fransa ve Türkiye arasında Üçlü İttifak Anlaşması imzalandı. İkinci Dünya Savaşının başında Fransa ve İngiltere, Alman ve Sovyet güçlerini destekleyen kaynakları tahrip etmek maksadıyla Bakü'nün bombalanmasını planladılar. Uygulanmayan bu plan, Almanya tarafından Fransa'nın işgali sırasında ele geçirildi, tahrif edilerek yayımlandı ve Türkiye ile Sovyetler arasında bir krize neden oldu. İtalya'nın savaşa girmesi üzerine İngiltere ve Fransa Ankara'dan savaş ilan etmesini talep ettiler. Türkiye, ittifak anlaşmasının 2 numaralı protokolünü ileri sürerek savaşa girmedi ve gayrı muhariplik durumunu ilan etti. Almanya karşında yenilen Fransa'da Mareşal Petain Vichy Hükümetini kurarken, mücadelenin sürdürülmesinden yana olan General de Gaulle tarafından da İngiltere'de "Hür Fransa" kuruldu. Söz konusu yönetimler arasında başlayan mücadele Türkiye'de de cereyan etti. Savaş süresince Ankara, resmi hükümet olması nedeniyle Vichy Yönetimi ile ilişkilerini sürdürdü. Bu dönemde Türkiye ile Fransa arasında, Vichy'nin Kilikya üzerinde hak iddia etmesi, Suriye'deki birliklerine Türkiye üzerinden malzeme nakli ve Beyrut'ta bulunan Fransız donanmasına ait bir filotillanın Türkiye'ye sığınması konuları gündeme geldi. Türkiye, Vichy Hükümeti ile ilişkilerini sürdürürken Hür Fransa Hareketini yakından takip etti. Müttefiklerin cephedeki başarılarına paralel olarak Türkiye, Vichy Hükümeti ile ilişkilerini zayıflatırken de Gaulle tarafından kurulan Fransa Cumhuriyeti Geçici Hükûmeti ile ilişkilerini artırdı ve Müttefiklerle birlikte söz konusu hükümeti resmi olarak tanıdı. Savaş sonrası her iki ülke, Sovyet yayılmacılığını ve komünizmi tehdit olarak algılarken Fransa'da Komünist Partisi'nin oylarını arttırması ve Türkiye karşıtı uygulamaları Ankara tarafından endişe ile takip edildi. Suriye, bağımsızlığını elde ettikten sonra Hatay'ı geri talep ederken stratejik önem nedeniyle başta Fransa olmak üzere büyük güçler bölgeye ilgi duydular. Anahtar Sözcükler: Hatay, Üçlü İttifak Andlaşması, İkinci Dünya Savaşı, Bakü, Vichy Hükûmeti, Hür Fransa, Fransa Cumhuriyeti Geçici Hükûmeti, Fransız Komünist Partisi