1945'ten günümüze Polonya'da Katolikliğin din, toplum ve siyaset ilişkisine etkileri

Katolik Hristiyanlığın Polonyalı formu, Avrupa'daki genel geçer modernleşme ve sekülerleşme süreçleriyle paradoksal bir ilişki içindedir. Modernleşme teorilerinin teleolojik seyrinin yarattığı sosyolojik beklentiye karşı bir karakterle modern devletin doğuşundan sonraki dönemde kaygan bir zemin üzerinde monoton ve dalgalı bir seyir izler ve buna bağlı olarak modernleşmeyle birlikte çözülmeye uğramaz. Sosyolojik bir dille konuşmak gerekirse, Polonya'daki Katolik Hristiyanlık Polonyalıların modernleşme sonrası tarihsel süreçte deneyimledikleri toplumsal kriz yani anomi dönemlerinde Polonya ulusunun dağılmadan bir arada tutulmasını sağlayan yegâne toplumsal kurum olma özelliğini taşır. Polonya'daki toplumsal gerçekliğinin günümüzde de Katolik Hristiyanlık tarafından şekillenmeye devam etmesi, Polonyalıların Avrupa'nın geri kalanında görülen modernleşmeye ve onun doğal bir uzantı kabul edilen sekülerleşmeye karşı gelişen asimetrik karakteriyle son derece yakından ilişkilidir. 19. yüzyılda Polonya'da Prusya, Avusturya ve Rusya tarafından yürütülen sistematik işgale karşı gelişen toplumsal reaksiyonları Polonya Katolik Kilisesi'nin örgütlediği görülür. Buradan yola çıkarak, Polonyalıların kolektif hafızalarında gelişen Katolik Hristiyanlık kaynaklı ortak imajın 20. yüzyılın ikinci yarısından sonraki gelişmelere ve Sovyetler Birliği'nin de facto işgaline karşı başarıya ulaşan siyasal dönüşüme referans vermesi gerçeği söz konusudur. Polonya'da deneyimlenen bu sosyolojik durumun 1945 yılı sonrasındaki seyrini analiz eden 1945'ten Günümüze Polonya'da Katolikliğin Toplum, Din ve Siyaset İlişkisine etkileri başlığını taşıyan bu çalışma, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren önceleri sosyalist sekülerleşmenin, sonrasındaysa liberal Batı Avrupalı sekülerleşmenin karşısında reaksiyon gösteren Katolik Hristiyanlığın sivil topluma dayalı kamusal rollerini alanda yapılan saha çalışması tarafından destekleyerek inceler. Hem 1945-1989 yılları arasında yaşanan Sovyetler Birliği'nin denetimindeki sosyalist idare altındaki dönemde olsun, hem de 1989 yılında yaşanan siyasal dönüşüm sonrası ve 2004 yılındaki Avrupa Birliği'ne tam üyelik sonrası dönemde olsun Katolik Hristiyanlığın üstlendiği toplumsal rolleri sosyolojik teoriler ve metodolojik ışığında aydınlatmaya çalışır. Anahtar Kelimeler: Polonya, Katolik Hristiyanlık, Modernleşme, Sekülerleşme, Polonya Katolik Kilisesi