2005-2021 yılları arasında Türkiye'de ortaokul cebir öğrenme alanında yapılan araştırmaların incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, 2005 -2021 yılları arasında Türkiye'de ortaokul matematik dersi öğretim programı cebir öğrenme alanında yapılmış tez ve makale araştırmalarının analizini yapmak ve eğilimlerini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda yapılan çalışma, alan yazında bulunan araştırmaların tespit edilerek, toplanan verilerin incelenmesine dayanan bir sistematik derleme çalışmasıdır. Çalışmanın kapsamını Google Akademik, TÜBİTAK Ulakbim ve Yöktez veri tabanları kullanılarak ulaşılan 110 tez ve 101 makale oluşturmaktadır. Araştırmalar; tür, yayın yılı, üniversite/yayın yapan dergi, cebirin alt öğrenme alanı, amaç, ölçülen özellik, kullanılan araştırma yöntemi, kullanılan araştırma deseni, örneklem türü, örneklem büyüklüğü, veri toplama aracı ve veri analiz yöntemi başlıklarında ayrı ayrı incelenmiştir. Çalışmaya dâhil edilen araştırmalar genel olarak incelendiğinde; tür olarak tezlerin makalelerden, yüksek lisans tezlerinin ise doktora tezlerinden sayıca fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. En fazla tezin 2019, makalenin 2020 yılında, en az ise 2005 yılında yapıldığı ve özellikle son 5 yılda araştırma sayılarının artış gösterdiği belirlenmiştir. Konuyla ilgili en çok lisansüstü tezin Atatürk ve Uludağ Üniversitelerinde yapıldığı, ikinci sırada ise Gazi ve Kastamonu Üniversitelerinin yer aldığı tespit edilmiştir. En fazla makalenin Kastamonu Eğitim Dergisinde yayınlandığı, ikinci sırada ise İlköğretim Online ve Türk Bilgisayar ve Matematik Eğitimi Dergilerinin bulunduğu belirlenmiştir. Araştırmaların büyük kısmı cebirsel ifadeler öğrenme alanında ve tezlerde belirli bir yöntemin etkisini ortaya koymak, makalelerde ise öğrencilerin bilgi ve beceri oluşturma süreçlerinin incelenmesi amacına yönelik olarak yapılmıştır. Araştırmada ölçülen özellikler dikkate alındığında, en çok üzerinde durulan özelliğin öğrenci başarısı olduğu, matematiğe karşı tutum, cebirsel düşünme becerisi/düzeyi, kavram yanılgıları, hatalar ve güçlüklerin tespiti konularının da sık ölçülen diğer özellikler olduğu görülmüştür. Ortaokul matematik dersi cebir öğrenme alanına yönelik yapılan araştırmalarda, çoğunlukla nicel araştırma yöntemi kullanılmış olup, tezlerde en fazla nicel araştırma desenlerinden deneysel-yarı deneysel desen, makalelerde ise nitel araştırma desenlerinden durum çalışması tercih edilmiştir. Tarama çalışmaları da sık kullanılan araştırma desenlerindendir. Araştırmalarda, genellikle 7.sınıf öğrencileri ile çalışılmış ve çalışmalar çoğunlukla 31-100 öğrenci arasında değişen katılımcı sayısıyla yürütülmüştür. Çalışmalarda veri toplama aracı olarak en çok başarı testleri tercih edilmiş olup, bilgi, beceri, kavram, cebir, problem testlerinden oluşan alternatif test grubunun da sıkça kullanılan veri toplama araçlarından olduğu belirlenmiştir. Son olarak ortaokul matematik dersi cebir öğrenme alanında yapılan araştırmalarda genellikle nicel veri analiz yöntemlerinden tezlerde t-testinin, makalelerde ise betimsel istatistiğinin kullanıldığı tespit edilmiştir. İkinci sırada ise tez ve makalelerde nitel veri analiz yöntemlerinden içerik analizi yer almıştır. Nicel veri analiz yöntemlerinden non-parametrik testlerin ve nitel veri analiz yöntemlerinden betimsel analizin de sık kullanılan yöntemlerden olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, farklı yöntem ya da tekniklerin kullanıldığı, katılımcı sayısı daha fazla olan araştırmaların yapılması önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Matematik eğitimi, cebir öğretimi, cebir öğrenme alanı, makale incelemesi, derleme.