2023 Kahramanmaraş depremlerinde kadınların ve erkeklerin afet deneyimleri üzerine sosyolojik bir araştırma (Malatya örneği)

Depremler, yalnızca yer kabuğundaki hareketlerin sonucu değil; aynı zamanda toplumsal yapının dayanıklılığını sınayan, mevcut kırılganlıkları derinleştiren ve sosyal eşitsizlikleri görünür kılan çok boyutlu olgular olarak açıklanabilmektedir. Bu araştırmanın yapılmasının temel etkenlerinden biri, yakın geçmişte yaşanması sebebiyle araştırmalara yeterince konu olamayan, ancak son dönemde güncele taşınan ve araştırmaların sonuçları henüz yeni ortaya çıkmaya başlayan 2023 Kahramanmaraş depremlerinin odaklanmasıdır. Bununla beraber, özellikle toplumsal cinsiyet perspektifiyle etkilerin ele alınmasıdır. Böylece; depremzede kadın ve erkeklerin, deprem sürecinde yaşadıkları deneyimleri kendi bakış açılarından ortaya koyabilmek odağa alınmıştır. Çalışma, depremlerden fiziki olduğu kadar, toplumsal olarak da oldukça etkilenen Malatya ilinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, hem erkek hem de kadın depremzedeler ile görüşülmesinin, bireylere yüklenen toplumsal cinsiyet rollerindeki farklılıkları ve buna dayalı eşitsiz ilişkileri ortaya koyması açısından önemlidir. Toplumsal cinsiyet, toplumun tüm alanlarına nüfuz etmiş bir olgu olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda yapılan çalışmada, deprem sürecinin toplumsal cinsiyet bağlamında ele alınması, çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Çalışma metodolojik olarak nitel araştırma çerçevesinde ve olgubilim (fenomenoloji) yaklaşımı ile gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın evreni, 2023 yılında yaşanan Kahramanmaraş depremlerinden etkilenen 11 ilden biri olan, Malatya'da bulunan depremzedelerdir. Araştırmanın amaçlı örneklemini; Malatya'da bulunan, çalışmaya katılmaya gönüllü 20 depremzede (12 kadın - 8 erkek) oluşturmuştur. Yapılan araştırmada, bir afet türü olarak depremin toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri daha görünür kılabildiği ve çoğu durumda derinleştirebildiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bu kapsamda deprem sürecinde; kadınların çoklu rollerle ve daha kırılgan konumlanabildiği, erkeklerin ise güç ve koruma beklentisi altında farklı türden bir yük taşıyabildiği ancak kısmi değişimler olmasına rağmen bunların görünür kılınmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Afet, Deprem, Toplumsal Cinsiyet, Sosyal Eşitsizlik, Malatya.