4-(sübstitüe)-3,4-dihidropirimidinon bileşiklerinin insan akciğer kanseri hücresi ve Drosophila melanogaster'de sitotoksik, genotoksik, apoptotik etkilerinin araştırılması

Bu çalışma ile, yeni sentez edilmiş 4-(Sübstitüe)-3,4-dihidropirimidinon türevlerinin (PMe, PPh ve PNO2) olası sitotoksik, genotoksik ve antikanserojenik etkinliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla bileşiklerin olası etkileri A549 insan akciğer kanser hücre hattı ve MRC-5 insan sağlıklı akciğer hücre hattında ve Drosophila melanogaster'de araştırılmıştır. Çalışmada bileşiklerin sitotoksik etkilerini değerlendirmek amacıyla WST-8 test yöntemi, genotoksik etkilerini değerlendirmek amacıyla ise Drosophila kanat somatik mutasyon rekombinasyon testi (SMART) kullanılmıştır. Bileşiklerin, ısı şoku protein genlerinin, antioksidan genlerinin ve apoptotik yolakta etkili olan genlerin ekspresyon seviyeleri RT-PCR yöntemiyle tespit edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, bileşiklerin A549 akciğer kanseri hücre hattında 50 ve 100µM konsantrasyonlarında sitotoksik etkiye sahip olduğu, sağlıklı akciğer hücre hattında (MRC-5) ise sitotoksik etki göstermediği tespit edilmiştir. SMART sonucunda ise her üç DHPM türevinin de sadece çok yüksek dozlarda genotoksik etki gösterdiği fakat larvalar üzerinde önemli bir toksik etki göstermediği belirlenmiştir. Bileşiklerin A549 hücre hattında apoptotik etkileri incelendiğinde, her üç bileşiğin de BAX ve CASP3 geninin, antioksidan mekanizmayla ilgili genlerden SOD1, CAT ve GSS genlerinin ekspresyon seviyelerini artırdığı, ısı şoku protein genlerinden HSP27 gen ifadesini azalttığı gözlemlenmiştir. Bileşiklerin D. melanogaster'de in vivo şartlarda apoptotik gen ifade düzeylerine etkisi incelendiğinde; PMe bileşiğinin DEBCL geninin ekspresyon düzeyini kontrol grubuna göre artırdığı, PPh ve PNO2 bileşiğinin DEBCL geninin ekspresyon seviyesini azalttığı, tüm üç bileşiğin ise BUFFY geninin ekspresyon düzeyini artırdığı görülmüştür. DEBCL/BUFFY oranına bakıldığında her üç bileşiğin de sağlıklı D. melanogaster bireylerinde antiapoptotik etki gösterdiği belirlenmiştir. Bununla birlikte tüm bileşiklerin D. melanogaster kaspazları olan DRICE geninin ekspresyon düzeyini kontrol grubuna göre artırdığı, DRONC geninin ekspresyon düzeyini sadece PMe bileşiğinin artırıp PPh ve PNO2 bileşiğinin ise gen ekspresyon seviyesini azalttığı tespit edilmiştir. Özellikle PMe bileşiğinin D. melanogaster ısı şoku proteinleri HSP27, HSP60, HSP70 ve HSP90 genlerinin ve SOD, CAT, GR ve GST genlerinin ekspresyon düzeylerini artırdığı belirlenmiştir.