4D/5D modelleme araçlarının performanslarının değerlendirilmesi

Birçok farklı disiplinden katılımcının bir arada çalıştığı inşaat sektöründe, disiplinler arası koordinasyon ve bilgi paylaşımı oldukça önemlidir. Disiplinler arası koordinasyon ve bilgi paylaşımı konusunda son yıllarda ortaya çıkan ve hızla yaygınlaşan kavramlardan biri de Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) olmuştur. Bir yapı ile ilgili her türlü bilginin oluşturulan sanal model üzerinde saklandığı ve güncellendiği bir süreci ifade eden BIM, tüm paydaşların yaşam döngüsü boyunca proje ile ilgili bilgileri dijital ortamda oluşturabileceği ve bu bilgileri birbirleri arasında paylaşabileceği yenilikçi bir proje yönetim sistemidir. Geleneksel iş programı yazılımlarının gelişmekte olan inşaat sektöründeki bazı beklentileri karşılayamaması, sektörü farklı arayışlara yöneltmiştir. BIM kullanımıyla yapıları görselleştirmek için geliştirilen 3D model, bina elemanlarının dijital ortamda üç boyutlu olarak temsil edilmesiyle oluşturulmaktadır. Oluşturulan 3D modele zaman kavramının entegrasyonu sonucunda, 4D model olarak ifade edilen yapının zamana bağlı simülasyonu elde edilmektedir. 5D modelleme ise, 4D modele maliyetin entegrasyonu sonucunda oluşturulmaktadır. Bu sayede, 3D modelin süre ve maliyet ile doğrudan bağlantısı sağlanmakta, modelde yapılabilecek herhangi bir değişikliğin, manuel bir işleme gerek kalmadan, otomatik olarak süre ve maliyeti güncellemesinin önü açılmış olmaktadır. Veriyi bir bilgi modeline bağlamanın belirli bir yolunu ifade eden 5D, model tabanlı maliyet tahmin yöntemidir. Yapılan literatür araştırmaları neticesinde 4D/5D modelleme konusunda yapılan çalışmaların, 4D/5D modelleme unsurlarının genel özellikleri üzerinde yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. Özellikle 5D modellemesinin tanımında belirsizlikler ve eksiklikler olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmanın amacı ise, 5D modellemesinin ne olduğunun etraflıca tanımlanması ve 4D/5D modelleme yazılımlarının kapasitelerinin değerlendirilmesidir. Bu kapsamda, 4D/5D hazırlanırken hangi aşamalardan geçileceği, bu aşamaların ortalama olarak hangi sürelerde tamamlanacağı, hangi yazılımdan ne tür faydalar elde edebileceği ve bu esnada ne tür zorluklar ile karşılaşabileceği konusunda bir değerlendirme yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, seçilen bir projenin Revit programında 3D modeli oluşturulmuş ve 4D/5D modelleme konusunda önde gelen üç paket program olan Navisworks, Synchro ve Vico yazılımları kullanılarak yapıya ait 4D/5D modeller geliştirilmiştir. Yapının; (1) bodrum ve mağaza katları kaba inşaatı, (2) tüm katların kaba inşaatı ve (3) kaba inşaat ile ince imalatlarını kapsayan üç farklı modeli oluşturulmuştur. Oluşturulan üç farklı 3D modelin 4D/5D modellemeleri bu üç yazılım kullanılarak ayrı ayrı geliştirilmiş ve yazılımlar karşılaştırılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda; Navisworks, Synchro ve Vico yazılımlarının 4D modellemeyi başarı ile gerçekleştirebildiği fakat 5D modellemenin tam anlamıyla sadece Vico yazılımı kullanılarak oluşturulabildiği belirlenmiştir. Synchro ve Navisworks yazılımları maliyet verileri içermelerine rağmen, maliyet ve 3D model bağlantısını doğrudan sağlayamadıkları için 5D modelleme yapamamaktadırlar. Sadece Vico yazılımında 3D model, süre ve maliyet bağlantısı doğrudan sağlandığı için, modelde yapılan bir değişik ile otomatik olarak süre ve maliyetin revize edilebildiği tespit edilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre, 4D/5D modelleme için tercih edilen her bir yazılım farklı özellikleri ile ön plana çıkmaktadır. Navisworks çakışma algısı ile diğer yazılımların önüne geçerken; Synchro'nun iş programında sunduğu esneklik, Vico'nun ise maliyet verileriyle ilgili raporlamaları göze çarpmaktadır. 4D modelleme adımları dikkate alındığında en fazla sürenin iş programı ve 3D model bağlantısında, 5D modellemede ise maliyet verilerinin girilmesi aşamasında harcandığı tespit edilmiştir. Programların öğrenim zorluğu, içe-dışa aktarımda karşılaşılan bazı problemler, iş programı ve maliyet ile ilgili 4D/5D yazılımlarındaki bazı kısıtlamalar ise modelleme esnasında karşılaşılan bazı sorunlardır. Bu çalışman sonuçlarının, 4D/5D modelleme yapacak olan firmaların ilgili yazılımı seçmesinde ve özellikle 5D modellemesinin doğru bir şekilde tanımlanmasında katkı sağlaması beklenmektedir.