6. sınıf öğrencilerinin bağlam temelli STEM etkinliklerine yönelik deneyimlerinin incelenmesi

Bu çalışma ile Fen Bilimleri dersi ''Madde ve Isı'' ünitesinde yenilenebilir enerji kaynakları konusunda 6.sınıf öğrencilerinin bağlam temelli STEM etkinliklerine yönelik deneyimlerinin bilimsel yaratıcılık ve STEM meslekleri odağında incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden "Fenomonoloji" deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu Konya ili Derbent ilçesine bağlı bir devlet ortaokulunda 2022-2023 eğitim-öğretim yılı güz döneminde 6. Sınıfta öğrenim gören 10 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında Bağlam Temelli Öğrenmeye dayalı STEM etkinliklerini içeren 4 farklı ders planı geliştirilmiştir. Her biri 4 saatlik uygulama sürecine sahip olan ders planlarının uygulama süreci 8 haftadır. Araştırmada Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu, Katılımcı Gözlem Formu ve Günlük Formu veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formunda öğrencilerin uygulama sürecindeki deneyimlerini ortaya çıkarmaya yönelik açık uçlu sorular ve STEM Mesleklerine Yönelik İlgi Ölçeği (STEM-MYİÖ) ile Bilimsel Yaratıcılık Ölçeğinden (BYÖ) seçilen sorulara yer verilmiştir. Bu kapsamda öğrencilerin yaşadıkları deneyimin bir parçası olarak bilimsel yaratıcılık becerileri ve STEM mesleklerine yönelik tutumları da ele alınmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formunun bilimsel yaratıcılık ve STEM mesleklerine yönelik tutumu içeren soruları karşılaştırmalı bir analiz yapmak bakımından uygulamaya başlamadan önce uygulanmıştır. Uygulama tamamlandıktan sonra ise bilimsel yaratıcılık ve STEM mesleklerine yönelik tutumu belirlemeye yönelik sorular da dahil olmak üzere yarı yapılandırılmış görüşme formunun tamamı uygulanmıştır. Katılımcı gözlemci formu ve günlük formu ise ders planlarının yürütülmesi sürecinde uygulanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formu, günlük ve gözlem formlarından elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Ardından tüm veri toplama araçlarından elde edilen veriler araştırmacı ve fen eğitimi alanında bir uzman tarafından ayrı ayrı okunarak bütünleştirilmiştir. Verilerin analizinden elde edilen bulgular yaratıcılık, STEM, öğrenme deneyimi, mühendislik tasarım ve avantaj temaları bağlamında ele alınmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın sonuçlarına göre bağlam temelli STEM etkinlikleri ile öğrencilerin bilimsel yaratıcı ürün geliştirme ve bilimsel yaratıcı fikirler sunma becerisinde olumlu deneyim elde ettikleri ve kısmen beceri geliştirdikleri görülmüştür. Yaratıcı düşünme bağlamında ise öğrencilerin Farklı Problem Durumlarına Yönelik Yaratıcı Çözümler geliştirdikleri ve Günlük yaşamı kolaylaştırıcı yaratıcı tasarım geliştirme bakımından deneyim kazandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen bir sonuç ise bağlam temelli STEM etkinliklerinin öğrencilerde STEM disiplinlerine ve STEM mesleklerine yönelik bir algı ve bilinç geliştirdiği yönündedir. Bu kapsamda elde edilen sonuçlar öğrencilerin STEM'i oluşturan fen, matematik ve mühendislik disiplinlerine olan ilgilerinin arttığına işaret etmektedir. Bununla birlikte öğrencilerin teknoloji disiplinine olan ilgilerinin oldukça az olduğu da görülmüştür. Diğer yandan araştırma kapsamında yürütülen uygulamaların öğrencilere kazandırdığı öğrenme deneyimini öğrenciler süreçte yaşadıkları duygu, düşünce, etkinliklere yönelik geliştirdikleri ilgi ve bilim iletişimi boyutlarında değerlendirmişlerdir. Ayrıca bağlam temelli STEM etkinliklerinin mühendislik tasarım boyutu tasarıma hazırlık, tasarım süreci ve tasarım sürecinin sonucuna ilişkin detaylı bir sentez sunmuştur. Son olarak yenilenebilir enerji kaynaklarının bir gerçek yaşam bağlamı olarak ele alındığı bu çalışmada öğrenciler yürütülen STEM etkinliklerinin günlük yaşama ve ülkeye olan avantajları edindikleri deneyimler doğrultusunda değerlendirmişlerdir. Araştırmanın bulguları ilgili alan yazın eşliğinde tartışılmış ve öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: STEM, Bağlam Temelli Öğrenme, Bilimsel Yaratıcılık, STEM Mesleklerine Yönelik İlgi, STEM Entegre Edilmiş Bağlam Temelli Etkinlikler