6306 sayılı kanuna göre riskli bir binanın dönüşüm süreci ve karşılaşılan sorunlar: Bir ilçe belediyesi örneği

Ülkemiz, bulunduğu coğrafya sebebiyle birçok bölgesinde doğal afet riskini barındırmaktadır. Deprem, bu afetler içerisinde şimdiye kadar sebep olduğu zararlar açısından ,ülkemiz için göz ardı edilemez bir gerçek olarak ön plana çıkmaktadır ve deprem etkileri öngörülmeden tasarlanan yapılar büyük tehlike arz etmektedir. Deprem tasarımının yetersiz olduğu binalar ile malzeme dayanımı yetersiz olan ve mühendislik hizmeti almamış kaçak yapıların ülkemizin toplam yapı stoğunun yaklaşık %40' ını oluşturduğu ve buna göre yaklaşık 7 milyon konutun yenilenmesi yada güçlendirilmesi gerektiği tahmin edilmektedir. Ülkemiz için gerekli olan bu dönüşüm sürecini hızlandırmak adına 2012 yılında Kentsel Dönüşüm Yasası olarak da bilinen 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun yürürlüğe girmiştir. Bu kanunun sağlıklı ve güvenli yaşam alanları teşkil etmek amacıyla hazırlandığı belirtilse de; kanun kapsamında yapılan uygulamalar eleştirilebilir birçok hususu da bünyesinde barındırmaktadır. Bunlardan en önemlisi merkezi yönetime geniş yetkiler tanınmasıdır. Bunun yanında kanun mülkiyet hakkına bazı kısıtlamalar getirdiği sebebiyle de eleştirilmektedir. Bir yapı, riskli ilan edilen alan içinde kalması durumunda, riskli alan dışında ise maliklerden sadece birinin riskli yapı olduğunu tespit ettirmesi halinde yıkılabilmektedir. Yasanın çıkmasıyla birlikte eski binaların yıkımı sayıca artış göstermiştir. Yıkım sayısındaki artış sebebiyle son günlerde gündeme gelen konulardan biri de eski binalarda yapısında bulunan asbest içeren malzemelerin çevreye ve insan sağlığına verdiği zarardır. İlgili yönetmeliklerde yıkım işlemi sırasında asbest içeren malzemenin tespitine ve uzmanlarınca uzaklaştırılması gerektiğine ilişkin hükümler belirtilse de bu hükümlerin ilgili idareler tarafından uygulanmadığı veya yapılan uygulamaların eksik ve yetersiz kaldığı görülmektedir. Öte yandan bir binanın yapılaşma izni elde etme süreci çeşitli aşamalar içermektedir. Bu aşamaların işleyişi idarelere göre farklılık gösterse de temel aşamaları kanun ve yönetmeliklerde tanımlanmıştır. İdareler, yapının yükseklik, büyüklük, alan, bağımsız bölüm gibi niteliklerini; mevcut imar planlarına, kanun, yönetmeliklere ve standartlara göre çizilen mimari proje ile belirler. Çizilen mimari projenin donanımlarını; zemin etüt raporu, statik proje, elektrik ve mekanik projeleri belirler. Bu tamamlayıcı donanımlar, gerektiği taktirde mimari proje çizimine müdahale eder. Ruhsat izni alınması süreci, binanın projeleri dışında iş güvenliği, yapı denetim, şantiye şefi, müteahhit evrakları gibi bazı teknik olan ve olmayan kalemleri içerir. Yapı ruhsatı alma süreci projenin süresini etkileyen faktörler arasındadır. Yatırımcı bir firma bir bina yapılma sürecinde; gerek 6306 sayılı Kanunun getirdiği hak ve kayıplara vakıf olarak gerekse ruhsat alma sürecine ve alınması gereken evraklara hakim olarak proje süresini kısaltabilir ve olası proje gecikmelerini engelleyebilir. Bu çalışma kapsamında; bir binanın 6306 sayılı kanun kapsamında riskli yapı ilan edilmesi, yıkılması ve yeniden yapılması süreci akış diyagramları ile desteklenerek anlatılmıştır. İstanbul İli Maltepe İlçesi Belediyesinde bu sürecin işleyişi örnek olarak gösterilmiştir. Ayrıca; dönüşüm sürecinde uygulamadan kaynaklanan sorunlar örnek olaylar verilerek anlatılmıştır.