Ağaç bazlı panel endüstrisinde yonga levha atıklarının tersine lojistiği üzerine bir model önerisi

Çevre kirliliği; dünya nüfusu ve tüketimin artması, ekonominin büyümesi gibi faktörlerle orantılı olarak artış göstermektedir. Çevrenin kirlenmesi ile birlikte kısıtlı olan kaynakların değeri ve sürdürülebilirliği daha fazla önem arz etmektedir. Yasalar tarafından getirilen zorunluluklar, teknolojik yenilikler, ekonomik bir takım sebepler, toplumun farkındalığı, bilinçli tüketiciler, pazardaki rekabet; şirketlerin ve araştırmacıların kaynak kullanımının verimliliği, geri dönüşüm konularında çalışma yapmalarına ivme kazandırmıştır. Üretim ve üretim sonrası açılarından bakıldığında üretilen ürünlerin müşteriye ulaştırılmasından sonra sona eren zincirin döngü haline getirilmesi hem potansiyel kirliğin önüne geçilmesini sağlayacak hem de kullanılan kaynakların üzerindeki baskıyı azaltacaktır. Tersine lojistik, kullanım ömrünün sonuna gelmiş ürünlerinin tamamının imha edilmesinin önüne geçerek tekrar sisteme dâhil edilmesini sağlamaktadır, böylece çevre kirliliğinin azalması sağlanarak sürdürülebilir gelişmenin bir parçasını oluşturur. Kapalı döngü tedarik zinciri ise üretilen ürünlerin müşterilerden geri kazanılmasını, kazanılan ürünün tamamının ya da parçalarının değer katılarak tekrar kullanılmasını amaçlayan geliştirilmiş tedarik zinciridir, doğal kaynakların kısıt oluşturduğu üretim koşulları düşünüldüğünde tersine lojistik ve klasik tedarik zinciri yerine kapalı döngü tedarik zinciri tüm sektörlerde değerlendirilmeli ve uygulanabilir olmalıdır. Birçok ülkede elektronik alet ve bataryalar, kimyasal ürünler, ağır metaller, kâğıt, cam, plastik gibi atıkların geri kazanımı için mevzuat ve literatürde yapılmış çalışma bulunmaktadır, ağaç ürünlerinin geri kazanımına dair bir Türkiye'de yönetmelik mevcut değildir. Bununla birlikte ağaç bazlı panel üretiminde fazla literatür çalışması bulunmamaktadır. Yapılan tez çalışmasında tedarik zinciri, tedarik zinciri yönetimi, lojistik, tersine lojistik, kapalı döngü tedarik zinciri, karbon emisyonu incelenerek ağaç bazlı panel endüstrisinde tersine lojistik konusu ele alınmış, gerçek bir uygulama incelenmiş ve yıllık toplanacak atıkların maksimize edilmesini amaçlayan doğrusal tamsayılı bir model kurulmuştur. Bu amaçla atıkların toplanacağı potansiyel şehirler belirlenerek 5 yıllık bir periyot ele alınmıştır. 5 yıllık geri toplanacak atık miktarı, lojistik, geri dönüşüm maliyetleri ile bütçe kısıtı altında; üretim, lojistik emisyonu ve aynı miktarın hammadde olarak tedarik edilmemesinden doğan emisyon tasarrufu ile emisyon kısıtı altında ençoklanmaya çalışılmıştır. Yıllık üretimin %1'i, mevcut kısıtlarla anlamlı bir sonuç vermiştir, yıllık üretimin %2'si %5 ve %10'unun geri dönüştürülebilmesi amacıyla bütçe kısıtı gevşetilerek duyarlılık analizi yapılmıştır. İlaveten bütçe, %2, %5 ve %10 kısıtını da sağlayacak şekilde arttırılarak kazanılan atık miktarının üzerindeki etkisi gözlemlenmiş, elde edilen sonuçlar paylaşılmıştır.