Ahenk unsurları bakımından Nef'i Dîvânı'nın tahlili

ÖZET Doktora Tezi AHENK UNSURLARI BAKIMINDAN NEF'î DÎVÂNI'NIN TAHLİLİ Bahir SELÇUK Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı 2004, s. 358 XVII. yüzyıl, Osmanlı devletinin siyasi alanda gerilediği, bunun yanında kültür ve sanat bakımından da zirvede olduğu bir dönemdir. Bu yüzyılda yaşayan Nef 'î, kasidelerindeki üstün başarısı ve divanındaki ses ve ahenk mükemmeliyeti dolayısıyla edebiyat tarihlerine geçmiş bir şairdir. Divan şiirinde ses ve anlam güçlü bir birliktelik ve bütünlük gösterdiğinden, bazı ahenk ve ses unsurları daha işin başında şiirin ana hazır malzeme oluşturmaktadır. Dolayısıyla ortaya konan bir şiirde, şairin çok özel bir gayreti olmasa da belli bir ahengin varlığı hissedilir. Fakat Nef 'î, klasik şiirin bu kalıplarıyla yetinmemiş, güçlü sanatçı kişiliği ile daha değişik ve güçlü unsurlarla, şiirlerindeki ahengi zirveye çıkarmıştır. Nef î Dîvânı üzerine yapılan çalışmada, ahenk vasıtası olan hususlar tespit edilmiş ve şairin divanındaki bu hususların temelinde daha çok söz ve ses tekrarlarının olduğu görülmüştür. Şairin bu tekrarlar vasıtası ile oluşturduğu ahengin anlamdan soyutlanmış monoton ve kuru bir ahenk olmadığı, aksine anlamı şekil ve ses özellikleri bakımından destekleyen bir özellik arz ettiği gösterilmeye çalışılmıştır. Tekrara dayalı bu hususların yanında Divan şiirinin temel ritim kalıpları olan vezin, kafiye-redif ve sözdizimini de şairin, değişik unsurlarla zenginleştirerek kullandığı tespit edilmiştir. Nef î'nin, güçlü üslubu sayesinde Divan şiirine yeni bir hava getirdiği, ahenkli söyleyişi ve tasannu 'a düşmediği üslubuyla şiirin iki esas öğesi olan ahenk ve manayı uyumlu bir biçimde kaynaştırdığı, bundan dolayı da kendisine olan güveni ve meydan okumayı her fırsatta sergilediği görülmüştür. ANAHTAR KELİMELER: Nef î Dîvânı, Ahenk, Tekrarlar, Ahenk Anlam Uyumu