Alkol ve tütün ürünleri üzerinde uygulanan özel tüketim vergisinin etkinliği: Türkiye ve Azerbaycan örneği

Özel tüketim vergisi günümüzde gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülkeler tarafından en çok uygulanan vergilerden birisidir. Diğer vergilerde olduğu gibi özel tüketim vergisi sadece mali amaç doğrultusunda değil, ekonomik ve sosyal amaçlar doğrultusunda da uygulanmaktadır. Nitekim sigara ve alkolün üzerine konulan yüksek oranlı ÖTV ile devlete gelir sağlanmasının yanı sıra, sigara ve alkol tüketiminin azaltılması ya da tamamen tüketiminin durdurulması ve bu maddelerin yarattıkları negatif dışsallıkların tazmin edilmesi amaçlanmaktadır. Devletler, sigara ve alkol tüketimini kısmak için verginin yanı sıra başka yöntemlere de başvurmaktadırlar. Bu yöntemler arasında, sigara ve alkol gibi tüketim maddelerinin reklamlarının yasaklanması, toplumun sigara ve alkol tüketiminin zararları konusunda basın ve yayın organları aracılığıyla bilinçlendirilmesi yer almaktadır. Bu çalışma, Türkiye ve Azerbaycan'da sigara ve alkol üzerinde uygulanan ÖTV zam ve indirimlerinin öncelikle toplumu oluşturan bireyler tarafından nasıl algılandığı ve daha sonra alkol ve sigara kullanımlarını nasıl etkilediği belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla yapılan anket çalışması sonucunda; Türkiye ve Azerbaycan'da sigara ve alkol kullanıcılarının bu ürünler üzerinde ÖTV'nin yüksek olduğunu düşündükleri halde sigara ve alkol kullanımını bırakmalarının çok zor olduğu yüksek oranda uygulana ÖTV'nin, bu ürünlerin tüketimini azaltmak yerine kaçak sigara ve alkol kullanımını arttırdığı belirlenmiştir. Her iki ülkede de sigara ve alkol üzerinde yüksek oranla ÖTV uygulaması, bu ürünlerin kullanımını azaltılmasında yeteri kadar etkili olamamıştır. Buna karşın sigara ve alkol üzerinde ÖTV uygulamasının Azerbaycan'da Türkiye'ye nazaran daha başarılı olduğu söylenebilir. Anahtar Sözcükler:Alkol, Sigara, Özel Tüketim Vergisi, Türkiye, Azerbaycan, Ekonomik Etkinlik, Korelasyon ve Regresyon Analizi