Amasya kenti'nin fiziksel yapısının tarihsel gelişimi

Bu tezin amacı Anadolu'nun önemli kentlerine ait "kent tarihi" çalışmalarının çok az olduğu ülkemizde, Türk öncesi ve Türk dönemlerinde önemli yerleşme merkezi olarak görülen "Amasya Kenti" nin fiziksel yapısının tarihsel gelişim sürecinin incelenmesidir. Araştırmada, kent ile ilgili çeşitli uygarlık dönemlerine ait maddi kalıntıların ve mevcut yerleşme dokusunun yazılı kaynaklarla birlikte değerlendirilmesi ve kent dokusunun her uygarlık dönemine ait fiziksel yapısının ortaya konması öngörülmüştür. Bu amaçla özgün yazılı kaynaklara olabildiğince ulaşılmaya çalışılmış ve özellikle Osmanlı Dönemi ile ilgili olarak arşiv belgelerinin kent planı üzerine aktarılarak değerlendirilmesi, tartışılması amaçlanmıştır. Kent dokusu ve anıtlarla ilgili yerinde yapılan saptamaların yanısıra İller Bankası halihazır haritan, Genel Kurmay Başkanlığı Harita Genel Müdürlüğü'nden temin edilen harita ve hava fotoğrafları ile diğer basılı yayınlarda yer alan kent planlarından yararlanılarak, yerinde gözlem ve küçük çapta aletli ölçmelerle (Bazı noktaların kontrolü ve özellikle Kale'nin konumunun tayini için) kentin topoğrafik durumunu yansıtan bir "Master Plan" hazırlanmış ve kentin tarihsel gelişimi bu plan üzerinde gösterilmeye çalışılmıştır. Tez altı bölümden oluşmaktadır. 1. Bölümde çalışmanın amacı, kullanılan yöntem ve yararlanılan kaynaklar tanıtılmıştır. 2. Bölümde Kentin topoğrafik yapısı, kentin konumunu ve belli başlı topoğrafik elemanlarını gösteren bir haritayla birlikte kısaca özetlenmiş, 3. Bölümde ise bölgedeki ilk yerleşmeler ve kentin genel kuruluşu ile ilgili tarihi bilgiler irdelenmiştir. 4. Bölüm Türk-İslam öncesi dönemin fiziksel yapısını tanımlamayı amaçlamıştır. 5. Bölümde, yukarıda anlatılan bu gelişmelerin olduğu Türk-İslam döneminde kentin fiziksel yapısının evrimi irdelenmektedir. Bu çalışmada, çok önemli kaynak olan tapu tahrir defterlerindeki mahalleler, diğer yazılı kaynaklar ve günümüze gelebilen yer adlan ile birlikte değerlendirilerek kent planı üzerine aktarılmış ve çeşitli tarihlere ait mahalle planlan oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu restitüsyon çalışmalarında mozayiğin bütün parçalarının yerine oturtulması elbette beklenemez. Ancak soru işareti içeren parçalan ile birlikte toparlanabilen veriler grafik olarak sunulmuştur. 6. Bölüm sonuç bölümüdür. Kentin çeşitli uygarlık dönemlerinde gösterdiği fiziksel gelişmelerin genel bir değerlendirmesini içermektedir. Çalışmada üç ek bulunmaktadır. Ek A' da çeşitli dönemlere ait anıtların kronolojik olarak listeleri ve saptanabildiği ölçüde tarihsel süreç içersindeki durumları (seyirleri) verilmiştir. Ek B' de yararlanılan arşiv belgelerinden tapu tahrir defterleri, cizye defterleri ve vakıf listelerinin ilgili bölümlerinin dökümü ve örnek olması açısından özgün kaynakların bazı sayfaların kopyası ve diğer yazılı kaynaklardan alınan çizim ve levhalar bulunmaktadır. Ek C de kent ile ilgili fotoğraflar, metin içindeki konuların sırasına uygun olarak sunulmuştur.