Amorium Aşağı Şehir Kilisesi kazılarında bulunan litürjik işlevli yapısal elemanlar

Amorium kenti Afyonkarahisar'ın Emirdağ İlçesi'nin 12 km. doğusunda, Hisarköy sınırlarında yer alır. Amorium M.Ö. 2000'li yıllardan itibaren Hitit, Frig, Yunan, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kesintisiz yerleşim görmüş bir antik kenttir. Aşağı Şehir Kilisesi şehrin merkezi bir konumunda, modern hisar köyün güneyindeki bir sırtta yer almaktadır. Farklı yapım evrelerinin bulunduğu kilise Erken Dönem'de üç nefli, bazilikal planlı ve üzeri kırma çatı ile örtülüdür. 9. yüzyılın sonu 10. yüzyılın başında yapı yeniden yapım sürecine girmiştir. Bu dönemde kiliseye payeler ve naosun merkezine 10 metre çapında kubbe eklenerek kubbeli bazilikaya dönüştürülmüştür. Aşağı Şehir Kilisesi'nde 1990-2009 yılları arasında yapılan kazı çalışmaları sonucu ele geçen ve büyük çoğunluğu liturjik bir kuruluşa ait toplam 144 parça eser tez çalışması kapsamında incelenmiştir. Bu parçalar; templon stylobatı, balüster, balüster topuzu, templon\kiborium sütunu, sekizgen paye, templon\kiborium sütun başlığı, templon arşitravı, levha, templon levha tacı, ambon platformu, ambon levha tacı, ambon levhası, altar tablası, altar masası ayağı, katedra ayağı ve sütünce türündeki eserlerdir. Tespit edilen parçalar malzeme-teknik, biçim, form, üslup ve bezeme özelliklerine bakılarak değerlendirilmiş, Bizans sanatındaki benzer örnekleriyle karşılaştırılarak tarihlendirme önerileri getirilmiştir. Bu doğrultuda kilisenin farklı yapım evrelerine ait düzenlemeler ile eserler arasındaki dönemsel bağlantılar kurularak çalışma tamamlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Amorium, Bizans, Aşağı Şehir Kilisesi, Liturjik Kuruluşlar.