Anadolu'da Moğol-Tatar boyları ve Türk-İslam kültürüne katkıları

Asya ve Avrupa arasında köprü konumunda bulunan Türkiye toprakları farklı kültür ve medeniyetleri bünyesinde barındırmıştır. XI. asırda Türklerin Anadolu topraklarına akınları neticesinde boylar halinde Anadolu'ya yerleşen Türkler/Türkmenler Anadolu'da hâkim unsur haline gelip diğer kültürlere mensup olan insanları da etkilediler. Yoğun bir şekilde Anadolu'ya gelen Türkler Anadolu'nun Türkleşmesini ve İslâmlaşmasını sağladılar. Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslâmlaşmasının devam ettiği asırlar içinde XIII. yüzyılın başlarında Doğu Moğolistan'da yaşayan boyları 603/1206 yılında bir araya getirerek Moğol-Türk Hânlığı'nı kuran Timuçin, Cengiz Hân unvanını aldı. Çin üzerine yaptığı seferlerle Çin hâkimiyetini sağladıktan sonra batıya yöneldi. Türkiye Selçuklu Devleti ile Moğol Hânlığı arasında tampon bölge konumunda bulunan ve Hârezmşâhlı Devleti tarafından idare edilen bölgelerin 616/1220 yılından sonra Moğollar tarafından ele geçirilmesi ve kaçan Hârezmşâhlıların takibi sonucunda Moğol Hânlığı ile Türkiye Selçuklu Devleti sınır komşusu oldu. 641/1243 yılında Selçuklular ve Moğollar arasında yaşanan Kösedağ Savaşı Moğolların Anadolu hâkimiyetini başlattı. Türkiye Selçuklu Devleti 676/1277 yılından sonra yıkılış dönemine girdiği için İlhânlı Devleti tarafından Moğol boyları Türkiye'ye yönlendirildiler. Bu nedenle akın akın Türkiye'ye gelen Moğol boyları Anadolu Türk kültürüne silinmez izler bıraktılar. Bu çalışmada Türkiye'de Moğol-Tatar boylarının yerleşmeleri, yerleştikleri bölgelerde Anadolu Türk kültürüne katkıları, İslâmlaşmaları ve bu nedenle kadim köklere sahip olan Türk kültürü içerisinde yoğrulup Türkleşmelerinin sonucunda ortaya çıkan değişimler tahlil edildi. Anahtar Kelimeler: Türkler, Moğollar, Selçuklular, Celâyirliler, Sulduzlar.