Anadolu'da Roma döneminde tiyatro ve stadion ilişkisi

Tiyatro ve stadion yapıları Anadolu kentlerinde Helenistik Dönemde yapılmaya başlanmıştır. Plan ve tasarım bakımından farklı özellikler taşımakla birlikte, Romalıların kendilerine özgü mimari propagandasıyla Anadolu kentlerinde gelişim göstermiştir. Anadolu Roma şehircilik anlayışında kutsal alanla bağlantılı ana cadde, genel olarak kutsal yol niteliğindedir. Tiyatro ve stadion yapıları bu caddenin etrafına konumlandırılmış ya da bu cadde ile ilişkilendirilmiştir. Tiyatro ve stadion yapılarının plan ve konum olarak gelişmişlik düzeyi kentlerde düzenlenen agon, bütçe, ulaşım ve topografik nedenlere bağlıdır. Tiyatro ve stadion ilişkisi kentlerde düzenlenen festival kapsamında yapılan, tören alaylarının geçiş rotasına öneri getirilerek kurulmuştur. İtalya Roma'da İmparatorluk Dönemi'nde yapılan zafer alaylarının toplanma noktası Campus Martius'da başlar ve Circus Maximus'u da içerisine alan rota Iupiter Tapınağı'nda sonlanırdı. Roma Dönemi'nde bu ilişki Anadolu'da her iki yapıya sahip olan kentler içerisinde farklılık göstermektedir. Ionia'da epigrafik buluntularda kült adına yapılan tören alayının Ephesos örneğinde Artemis Kutsal Alanı'nda başlayan tören, kente ilerleyerek, tiyatro ve stadionu rotaya dahil eder, tekrar geldiği noktaya dönerdi. Tiyatro ve stadion yapılarında yapısal ilişki bağlamında kompleks olarak tasarlanan örnekler karşımıza çıkmaktadır. Anadolu dışında kompleks yapılar içerisinde başlıca örnek Dodona Tiyatro - Stadionudur. Anadolu'da Aizanoi ve Sardes Tiyatro - Stadionu önemli kompleks tasarımlardır. Roma Dönemi Anadolu kentlerinde her iki yapının bulunduğu kent sayısı fazladır.