Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda usul sorunları

Bireysel başvuru temel hak ve hürriyetlerin etkin olarak korunması amacıyla tasarlanmış ikincil nitelikli bir başvuru yoludur. Bu başvuru yolu ile birlikte çoğu kez teorik olarak ulusal anayasalarda düzenlenen temel hak ve özgürlüklerin bireyler tarafından somut olarak uzman mahkemeler önünde ileri sürülebilmesi imkânı sağlanmıştır. Birçok ülkede uygulanan bireysel başvuru farklı gerekçelerle hukuk sistemlerine dâhil olmuştur. Türkiye'de uzun yıllara yayılan tartışmalardan sonra AİHS'ye taraf olma ve AİHM'nin yargı yetkisinin kabul edilmesi nedeniyle bu uluslararası Mahkeme tarafından verilen yoğun ihlal kararları bireysel başvuru kurumunun öncelikli gerekçesini oluşturmuştur. 12 Eylül 2012 tarihinden itibaren başvuruların alınması ile birlikte, bu yeni başvuru yolunun toplum tarafından kısa sürede benimsendiği gözlemlenmiştir. Ancak bireylerin çok çeşitli, nedenlere dayanarak Anayasa Mahkemesi önüne taşıdıkları temel hak ve özgürlük ihlali iddiaları bu kurumun artan iş yükü nedeniyle yükümlendiği görevleri tam olarak yerine getirememe riski ile karşılaşmasına neden olmuştur. Bu nedenle kamusal karakteri ağırlık taşıyan bireysel başvuru yargılamaları için niteliğine uygun olarak mevzuat gereği, özel bir yargılama usulü öngörülmüştür. Bireysel başvuru usulü, başvuruda bulunan, başvuruyu inceleme makamı ve yargılamaya katılma hakkı bulunanlar bakımından yargılamanın kesin hükümle neticelenmesine kadar bir dizi usul işleminin ne şekilde gerçekleştirileceğini kapsamaktadır. Bu çerçevede, başvurucu tarafından başvuruda bulunma usulü, Anayasa Mahkemesi tarafından yapılacak inceleme esnasında dikkat edilmesi gerekli başvuru hakkında karar verilmesini sağlayan usul kuralları, Mahkeme'nin yargı yetkisi, başvuru yollarının tüketilmesi, başvuru süresi, mağdur kavramı gibi usule ilişkin kabul edilebilirlik kriterleri, ayrıca Adalet Bakanlığının yargılama sürecindeki görevi başvuru usulü çerçevesinde öncelikli olarak incelenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, bireysel başvuru usulü incelenmekle birlikte Anayasa Mahkemesi'nin yapılan başvurulara ilişkin verdiği kararlardan çıkarılan sonuçlar da göz önünde bulundurularak hukuki olarak sorun teşkil ettiği düşünülen alanlara ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.