Antalya ilinde muz (Musa cavendishii Lam. Ex. Payton) üretim alanlarında sorun olan yabancı otlar ve muz ekstraktlarının allelopatik potansiyelinin belirlenmesi

Antalya ili, Alanya ve Gazipaşa ilçelerinde muz bahçelerinde sorun olan yabancı ot türlerinin yaygınlık ve yoğunluklarının belirlenmesi amacı ile araştırma alanını temsil edecek şekilde Alanya'da 25, Gazipaşa'da 35 farklı noktada ayrı dönemlerde (2016, ilkbahar ve sonbahar) sürvey çalışmaları yapılmış ve 1'i tohumsuz, 17'si monokotiledon, 49'u dikotiledon olmak üzere 22 familyaya ait 67 yabancı ot türü belirlenmiştir. Sürvey çalışması sonucunda Portulaca oleracea L. (RS: %57,50), Amaranthus albus L. (RS:%55), Amaranthus retroflexus L. (RS:%46,67), Oxalis corniculata L. (RS:%36,67), Cyperus rotundus L. (RS:%36,67) türleri en sık rastlanan ve yoğunluk oluşturan türler olarak belirlenmiştir. Genel yoğunluğun ise 27.43 adet/m2 olduğu tespit edilmiştir. Örnekleme çalışmalarında tespit edilmiş yabancı ot türlerini toprak özellikleriyle ilişkilendirmek için CANOCO ve SPSS bilgisayar programları kullanılmış, Konikal Uyum Analizi (CCA) ve Temel Bileşenler Analizi (PCA) yapılmıştır. Analizler sonucunda CCA, bölgedeki değişimin %81'ini açıklayarak diğer bazı faktörlerin de yabancı ot dağılımını etkilediğini belirtmiştir. Muz bitkisine ait bitki kısımlarının test bitkilerine allelopatik etkisinin belirlenmesi amacıyla yürütülen çalışmalarda Musa cavendishii'nin su ekstraktları kulanılmış, ekstraktlar 0=Kontrol, %1, %2, %4, %6 ve %8 dozlarında petri kaplarına konulmuş, test bitkilerinin tohumlarına laboratuvar şartlarında uygulanmıştır. Çalışmalarda A. retroflexus L., Avena sterilis L., Chenopodium album L., Cuscuta spp., Solanum nigrum L., Sinapis arvensis L., Sorghum halepense (L.) Pers., Lepidium sativum L., Cucumis sativus L., Phaseolis vulgaris L. test bitkisi olarak kullanılmıştır. Su ekstraktlarının petri uygulamalarında test bitkileri üzerine allelopatik etki sergilediği, bu etkilerin test bitkisine, kullanılan ekstrakta ve uygulama dozuna bağlı olarak değişkenlik gösterdiği ortaya konulmuştur. Hevenk sapı materyali ile hazırlanan su ekstraktlarının, gövde ve yaprak materyallerine kıyasla test bitkileri üzerinde daha yüksek oranda allelopatik etki gösterdiği belirlenmiştir. Laboratuvar çalışmalarında etkili bulunan ekstraktlar, kontrollü sera koşullarında saksılarda yetiştirilen 4 haftalık test bitkilerine uygulanmıştır. Saksı çalışmalarında petri çalışmaları ile paralel sonuçlar elde edilmiş ancak inhibitör etki daha düşük kalmıştır. Sonuç olarak yabancı ot yoğunluğu esas alındığında açıkta muz yetiştirme alanlarında yabancı otlarla mücadele yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır. Uygulanan ekstrakt çalışmalarında ise muzun hevenk sapı ekstraktının biyoherbisdal etkisinin ümitvar olduğu ancak daha detay çalışmaların yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Bitki ekstraktı, Yabancı ot dağılımı, Musa cavendishii, Allelopati