Antibiyofilm ajanı olarak Pseudomonas aeruginosa fajlarının izolasyonu, karakterizasyonu, biyofilm oluşumu üzerine olan inhibe edici etkileri

Pseudomonas aeruginosa birçok yüzeye tutunarak biyofilm oluşturan patojen bir mikroorganizma olmakla birlikte, bu mikroorganizmanın oluşturduğu biyofilmler tıpta, endüstriyel ve ticari sistemler gibi birçok farklı sektörde önemli bir yere sahiptir. Biyofilmler gerek doğal yapısı gerekse de bünyesinde inaktif hücreleri barındırması sebebiyle, antibiyotikler ve çeşitli kimyasal maddeler bu yapıyı ortadan kaldırmak için yetersiz kalmaktadır. Tıp, gıda, su, mandıra, şarap, denizcilik, enerji santralleri gibi birçok farklı endüstri biyofilm oluşumuna maruz kalmaktadır. Hücre dışı polimerik maddeler içeren bu mikrobiyal hücreler, canlı ve cansız yüzeylerde kolonize olarak tüm endüstriler için ciddi bir sorun teşkil etmekte, proseslerini etkilemekte, ürün kalitesinin düşmesine ve ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Biyofilm yapısını uzaklaştırmak için kullanılan geleneksel yöntemler olan; antibiyotik ve dezenfektanlar genellikle yeterli etkinliğe sahip olamamaktadır. Antimikrobiyal etkili kimyasalların yüksek dozda kullanımı, endüstriyel sistemlerde çevresel sorunlara yol açmakta, tıp alanında ise uygulamalarda engel teşkil etmektedir. Birçok endüstri, bu tehdidin farkında olsa dahi biyofilm oluşumunu kontrol etmek oldukça zorlu bir süreçtir. Bu durum, biyofilmin iyileştirilmesi ve kontrolü hakkında daha fazla araştırma yapılması gerekliliğini doğurmaktadır. Tez çalışmasının amacı, Dünya' da ve ülkemizde tıp ve endüstriyel alanda biyofilm oluşturarak tedavisi mümkün olmayan hastalıklara, ticari ve ekonomik kayıplara sebep olan Pseudomonas aeruginasa' ya özgü litik bakteriyofajların izole edilmesi, karakterize edilmesi ve bakterinin oluşturduğu biyofilm yapısı üzerinde fajların, antibiyotiklerin ve fajlarla kombine olarak kullanılan antibiyotiklerin etkilerinin incelenmesi ve alternatif yöntemlerden biri olarak kullanılabilme potansiyelini araştırmaktır. Mersin ili kanalizasyon atık sularından izole ve karakterize edilen Pseudomomas aeruginosa suşlarının biyofilm oluşturma kapasitesi güçlü olarak belirlendi ve bu bakterilerin litik fajlarının biyofilm oluşumu meydana gelmeden önce, öncül tedavi olarak kullanılmasının, oluşacak biyofilm yapısının yoğunluğunu azalttığı ancak olgun biyofilm oluşumunu takiben uygulanan litik bakteriyofajların biyofilm yapısının eradikasyonunda etkili olmadığı gözlendi. Pseudomomas aeruginosa suşlarının biyofilm oluşturmasından sonra uygulanan, faj-antibiyotik kombinasyonunun fajların tek başına kullanımından daha etkili olduğu sonucuna varıldı. Çalışmamız, litik Pseudomonas aeruginosa bakteriyofajlarının karakterize edilmesi ile literatüre katkıda bulunmakla birlikte, bakterinin oluşturduğu inatçı biyofilm yapısının iyileştirilmesi ve kontrolü hakkında yapılacak sonraki çalışmalara temel oluşturma niteliğindedir.