Antik Yunan felsefesinde anayasal düzen (politeia) ve adalet (dike) kavramları

Bu tez, günümüz siyaset tartışmalarının merkezinde yer alan adalet (dike) ve anayasal düzen (politeia) kavramlarının ilk kez ortaya çıktığı varsayılan Antik Yunan dünyasındaki izini sürmeyi ve bu varsayımların geçerliliğinin sorgulanabileceği tarihsel ve düşünsel koşulları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Antik Yunan dünyasında adalet ve anayasal düzen kavramlarının arka planındaki ruhun oluşmasında uygulanan yönetim şekillerinin ve sosyolojik-tarihsel koşulların önemli bir etkisi olduğu açıktır. Bu kavramların tam da bu sosyolojik şartlardan etkilenerek nasıl şekillendiğini ortaya koymaya çalışmak her durumda bir tarih yazımı pratiğidir. Tarih yazımı ise her zaman bugünün sorularıyla, bugünün ilgileriyle hareket edeceğinden ortaya çıkan tarihi anlamanın yolu bir bakıma bugünü, yani bizi tarihe yönelten etkileri daha iyi anlamaktır. Bu çalışmada her iki kavramın hem Antik Yunan sitelerindeki farklılaşmaları ortaya konulacak hem de konu belli başlı filozoflar, özellikle Aristoteles ve Platon'un felsefesinde ne anlama geldiği ve nasıl şekillendiği üzerinde durulmaktadır. Yani, adalet ve anayasal düzenin ne olduğundan ziyade Antik Yunan polislerinde ve bilhassa Aristoteles ve Platon'da bu kavramların neye tekabül ettikleri üzerine odaklanmaya çalıştık. Bu amaçla, ilk bölümde söz konusu iki kavramın, yani dike ve politeia kavramlarının etimolojik kökenleri ortaya konulurken, ikinci bölümde monarşi, demokrasi, aristokrasi ve oligarşi gibi yönetim şekillerinin Antik Yunan polislerinde hangi sosyolojik şartlarda ne tür felsefi değerlendirmelerle seçenek haline geldikleri üzerinde durulmakta, özellikle bu deneyimin hem politik hem kültürel merkezi olması hasebiyle Atina daha ayrıntılı bir biçimde ele alınarak yasalılığa doğru giden evrilen süreç anlaşılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise; politikada idealist bakış açısı ile temayüz eden Platon'un ve ona karşılık realist bakış açısı ile öne çıkan Aristoteles'in adalet ve politeia konusundaki görüşlerine yer verilmektedir. Politika her zaman idealist tasavvurlar ile reel pratik arasında bir gerilim alanı olarak ortaya çıkar. Platon ve Aristoteles isimleri ise bu iki anlayışın referans temsilcileri olarak görüldüğü için görüşleri ayrı bir bölümde özel olarak incelenmiştir.