Astım hastalarının sağlık okuryazarlık düzeyinin astım kontrolüne etkisi

Giriş ve Amaç: Astım, genetik ve çevresel faktörlerin rol oynadığı karmaşık bir hastalıktır. Ülkemizde astım hastalarının büyük çoğunluğunu, koruyucu hekimlik hizmetlerini az kullanan kontrolsüz hastalar oluşturmaktadır. Astım tedavisinde hedef, astım kontrolünün tam olarak sağlanmasına yöneliktir. Ancak birçok faktörün etki ettiği bu karmaşık hastalığın kontrol altına alınabilmesi için hastanın hastalık yönetiminde aktif rol alması gerekir. Sağlık okuryazarlığı, sağlığın korunması ve sürdürülmesi için bir bireyin sağlık bilgisine ulaşma, anlama ve kullanma becerisidir. Astım kontrolünde kişilerin sağlık okuryazarlık düzeyi oldukça önem arz etmektedir. Bu çalışmada, astımlı hastaların sağlık okuryazarlık (SOY) düzeyinin astım kontrolüne etkisi araştırılmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'ne 01.06.2020-30.11.2020 tarihleri arasında başvuran 18 yaş ve üzeri yaştaki, en az dört aydır astım tanısı almış olan 112 hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara Sosyodemografik Veri Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Astım Kontrol Testi (AKT) uygulanmıştır. Veriler SPSS 23.0 istatistik paket programı ile analiz edilmiştir. Anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmamıza katılan 112 hastanın % 68,8'i (n=77) kadın, % 31,3'ü (n=35) erkektir. Hastaların yaş ortalaması 42,5±13,5 yıldır. Hastaların TSOY-32 Ölçek puan ortalaması 31,0±10,9'dur ve bu ortalama puan, sorunlu-sınırlı SOY düzeyine denk gelmektedir. TSOY-32 Ölçeği'ne göre hastaların % 29,5'inin (n=33) yetersiz SOY düzeyine, % 28,6'sının (n=32) sorunlu-sınırlı SOY düzeyine, % 22,3'ünün (n=25) yeterli SOY düzeyine, % 19,6'sının (n=22) mükemmel SOY düzeyine sahip olduğu bulunmuştur. Astım Kontrol Testi puan ortalaması 17,86±4,93'tür. Bu puan ortalaması AKT sınıflamasında astımın kontrolsüz olduğunu göstermektedir. TSOY-32 Ölçek puanı ile AKT arasında pozitif yönde korelasyon saptanmıştır (r=,266; p=0,005). Sonuç: Astımlı hastalara, hastalığın özellikleri, hangi ilacı ne sıklıkla kullanacağı, tetikleyici risk faktörlerinden uzaklaşma, tedavilerinde değişiklik yapabilme gibi konularda eğitim verildiğinde astımın klinik seyrinin iyileşme gösterdiği ve kontrol altına alınabildiği gözlenmiştir. Verilecek eğitimi anlama ve uygulamada, hastalığın kontrol altına alınabilmesinde hastaların sağlık okuryazarlık düzeyleri oldukça önem taşımaktadır. Astımda kontrolün sağlanamadığı hastalarda hastanın sağlık okuryazarlık düzeyi saptanarak buna uygun bir yol haritası çizilmelidir. Anahtar Kelimeler: Astım, Aile Hekimliği, Sağlık Okuryazarlığı, Kontrol