Azerbaycan şiirinde hiciv türünün konu özellikleri

Bu çalışmanın amacı, Azerbaycan şiirinde hiciv(satir) türünün konu özelliklerini belirlemektir. Çalışma esas olarak giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. 'Giriş'te tez çalışmasının genel tanıtım bilgilerine -çalışmanın konusu, amacı, kapsamı, gerekçesi, bilimsel yeniliği, güncelliği, metodolojisi vs.- yer verilmiştir. 'Birinci Bölüm'de hiciv kavramı bütün yönleriyle ele alınmış, farklı coğrafyalardaki hiciv algısına ve gelişimine özellikle Azerbaycan edebiyatında hicvin oluşumuna ve önemine yer verilmiştir. Birinci bölüm; hicvin etimolojisi, semantiği, tanımları, mizahın diğer akraba türlerinin mahiyetleri ve hicivle karşılaştırılması, hicvin insan doğasındaki yeri, hiciv ahlakı ve hicvetme sebepleri daha genel bir ifadeyle söylenecek olursa hicvin niteliği ve felsefesi; Batı, Arap, Fars, Türkiye ve özellikle Azerbaycan edebiyat bilimlerinde hiciv kavramı, etkenliği, gelişimi, temsilcileri; sözlü, yazılı ve aşık edebiyatındaki işlevselliği gibi alt başlıklarla derinleştirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın en hacimli 'İkinci Bölüm'ünü ise konu ve eleştiri hedefleri bakımından Azerbaycan şiirinde hiciv oluşturmaktadır. Burada incelenen şiirler muhatabı belli olan hicivler, muhatabı belli olmayan hicivler, kişisel ve toplumsal hicivler olmak üzere üst başlıklar; sahtekar/dinin özünden uzak din adamları, eğitimsizlik, cahillik, zalim yönetici ve memurlar, felekten şikayet, kadın, sosyal adaletsizlik, ekonomi, rüşvet, kanunsuzluk, yasaklar, ötekileş(tir)me gibi alt başlıklar olarak siyasi, toplumsal ve kültürel olarak konularına göre sınıflandırılmış ve tarihî bağlamı içinde yorumlanmıştır. Azerbaycan edebiyatında hiciv; yelpazesi, zaman dilimi ve şair sayısı açısından çok geniş olduğundan özellikle 19 ve 20. Yüzyıllara ve bu dönem şairlerine odaklanılmıştır. Yorumlamada yer yer metinler arasılık, psikanalitik, arketipsel ve ontolojik metin okuma yöntemlerine yer verilmişse de konunun genişliği ve metinlerin milli-manevi değerlerle yüklü olması çalışmayı farklı metin yaklaşım biçimlerinden geleneksel semantik metin analiz yaklaşım biçimine yöneltmiştir. Anahtar sözcükler: Azerbaycan edebiyatı, Hiciv/Satirik şiir, Molla, Bey, Çar memurları, Kanunsuzluk, Rüşvet, Eğitimsizlik.