Baba Hüsnî ve dîvânı (inceleme-metin)

Çalışmanın amacı; bilim dünyasında tanınmayan Baba Hüsnî mahlaslı divan şairini ve Divan'ını tanıtmak, bunların Türk divan şiirindeki yerlerini tespit etmek ve eserin tam metnini ortaya koymaktır. Eserin kapsamı; Baba Hüsnî'nin hayatı, edebî kişiliği, Baba Hüsnî Divanı'nın şekil ve muhteva yönünden incelenmesi ve eserin tenkitli metninin ortaya konulmasıdır. Bunun için araştırma, inceleme ve tenkit yöntemlerine başvurulmuştur. Dağıstanlı bir öğretmen ve hattat olan Baba Hüsnî, XIX. yüzyılın sonu ile XX. yüzyılın başlarında yaşamıştır. Asıl adı Hüseyin Hüsnü Ozanbay olan şair, Ömer isminde şair ve muallim olan bir babanın evladıdır. 1882'de Dağıstan'da doğan Baba Hüsnî, iyi bir eğitim almış, Arapça ve Farsçayı müderris Seyyid Sâlih Efendi'den öğrenmiştir. Başarılı bir eğitim hayatı olan Hüsnî, İstanbul Dârülfünûn Edebiyat Fakültesi'nde öğrenim görmüş, burada Tevfîk Fikret ve Mehmet Âkif gibi devrin önde gelen isimlerinden dersler alarak yetişmiştir. İstanbul, Samsun ve Konya'da Türkçe, tarih ve coğrafya gibi çeşitli dersler veren şair, 22 yıl Samsun'da, 8 yıl da Konya'da yaşamıştır. Mezar taşına ölüm tarihi 1942 olarak yazılmıştır. Azeri kökenli Sünni bir şair olan Baba Hüsnî ve eseri hakkında bugüne kadar herhangi bir ilmî çalışma yapılmamıştır. Şairin bilinen tek eseri olan Divan'ının iki yazma nüshası tespit edilmiştir. Bunlar, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Taksim Atatürk Kitaplığı ve Marmara Üniversitesi Kütüphanesi'nde bulunmaktadır. Hem halk şiiri hem de divan şiiri tarzında yazılmış manzumelerin bulunduğu Baba Hüsnî Divanı'nda; 95 kısa mesnevi, 55 gazel, 67 kıta, 13 kaside, 11 rubai, 17 murabba, 4 terci-bent, 1 terkib-bent, 1 muhammes, 24 beyit, 5 mani ve şekli tespit edilemeyen 1 şiirle toplam 294 manzume bulunmaktadır. Baba Hüsnî Divanı; XX. asırda yazılmış gelenekten moderne ve halk şiirine uzanan Türk şiirinin bilinmeyen ilginç bir halkası olması, kimi zaman mahallî unsurlara yer vermesi, dilinin yerel özellikler göstermesi ve müstehcen ifadelerin sıkça kullanılması yönüyle dikkati çekmektedir. Anahtar Kelimeler: Baba Hüsnî Divanı, Samsun, Konya, Divan Edebiyatı, Divan şiiri