Balkan savaşları döneminde basında Türk milliyetçiliği söylemleri (1912-1913)

Söylem, dilin anlamlandırması ve anlamlandırılanların toplum kültüründe neyi temsil ettiğine dayanmaktadır. Bir toplumun sözlü, yazılı ve görsel söylem biçimleri, özellikle o milletin kimlik, kültürel varoluş, varoluşun sürdürülebilirliği ve paylaştıkları anlamları hakkında bize ipucu verir. Bir temsil sistemi olarak milliyetçilik de geçmişten günümüze insanlar tarafından kendi kimliğini ve yaşadığı dünyayı tanımlamada ve anlamlandırmada kullanılmaktadır. "Milletler veya uluslar çağı" olarak isimlendirilen 19. yüzyıl her şeyden önce asırlarca hakimiyet kurmuş imparatorlukların sonunu getiren ideolojik çeşitlenmelerin kitlesel hareketleriyle karakterize edilirken aynı zamanda söylemini de oluşturmuştu. Milliyetçilik, Batı'da toplumsal yapının şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda ise 20. yüzyılın başında Balkan Savaşları, Türk milletinin uyanışını canlandıracak milliyetçi bir hareketliliği ortaya çıkarmıştı. Savaş, Türk milleti için toprak kaybından çok sosyo-bilişsel ve sosyo-psikolojik kolektif bir uyanış hareketi olarak belirmiştir. Böylece "Türk milliyetçiliği" ülküsü olarak oluşan bu hareket, bir söylem biçimi de ortaya çıkarmıştır. Çalışmamızın amacı Osmanlılık ideolojisi karşında gittikçe merkezi konuma yükselmeye başlayan Türk milliyetçiliğinin söylem yapısının kendini hangi bağlamlar, temsiller, bilişsel tutumlar ve söylemler üzerinden inşa ettiğini ve doğasında hangi kodları barındırdığını bulmaya çalışmaktır. Söylemsel alanın en iyi gösteri alanlarından biri de kamusal söylemin yer aldığı basındır. Bu bağlamda çalışmamızda dönemin İkdam gazetesi (ılımlı muhalif), Tanin gazetesi (hükümet yanlısı) ve Tasvir-i Efkâr (tarafsız/bağımsız) gazetesinde Türk milliyetçiliği/Türkçülük konulu metinler belirlenerek Teun A. Van Dijk'ın sosyo-bilişsel yaklaşımıyla eleştirel söylem analizine tabi tutulmuştur. Türk milliyetçiliği söyleminin belirlenen tarih aralığında Türkçe basında varlığı ile yapısının kendini hangi bağlamlar, temsiller, bilişsel tutumlar ve söylemler üzerinden inşa ettiği tespit edilmiştir. Ayrıca söz konusu metinlerde Türk milliyetçiliğine gönderme yapan sözcük ve sözcük öbekleri belirlenerek içerik analizi yönteminden frekans analizine tabii tutulmuştur.