Bartın iline ait tıbbi öneme sahip bazı bitki türlerinden yeşil sentez yöntemi ile elde edilen nanomalzemelerin biyolojik aktivitelerinin incelenmesi

Bitkiler geçmişten günümüze kadar birçok hastalığın tedavisinde kullanılmıştır. İçeriklerinde bulundurdukları fenolik bileşikler sayesinde hastalık etmenlerinin hafifletilmesi ya da tamamen yok edilmesi adına birçok çalışma yapılmıştır. Çağımızın yeni teknolojisi ise bitkisel maddelerin kullanılması tekniğiyle metal tuzlarının nanoboyuta indirgenmesini sağlayan Yeşil Sentez Nanoparçacık Üretim Tekniği'dir. Yapılan tez çalışması kapsamında; Bartın ilinde bulunan Cennet Hurması (Diopyros kaki L.f.), Kızılcık (Cornus mas L.), Gilaburu (Viburnum opulus L.) ve Üvez (Sorbus domestica L.) bitkilerinin meyvelerinden elde edilen özütler ve yeşil sentez gümüş nanoparçacıkların (AgNP) antimikrobiyal, antibiyofilm, antioksidan ve antikanser biyolojik aktiviteleri incelenmiştir. AgNP'lerin, Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM), UV-Görünür Bölge Spektroskopisi (UV-Vis), Fourier Dönüşüm Kızılötesi Spektroskopisi (FTIR) ve X-Işını Kırınımı (XRD) teknikleri kullanılarak karakterizasyonu sağlanmştır. Özütlerin ve yeşil sentez AgNP'lerin antimikrobiyal etkinlikleri 6 gram pozitif ve 9 gram negatif bakteri suşu olmak üzere toplam 15 farklı bakteri suşu üzerinde disk difüzyon yöntemi, minimum inhibitör konsantrasyonu (MİK) ve minimum bakteriyosidal konsantrasyonu (MBK) yöntemleri ile belirlenmiştir. Bitki özütlerinin ve yeşil sentez AgNP'lerin antibiyofilm aktivitelerinin değerlendirmesinde kristal viyole bağlanma yöntemi kullanılmıştır. Biyofilm oluşumu engelleme aktivitelerinin değerlendirilmesinde Salmonella kentucky, Enterococcus faecalis ATCC 29212, Bacillus subtilis DSMZ 1971 ve Escherichia coli CFAI ATCC 25922 bakteri suşları kullanılmıştır. Bu yöntemler üç paralel şekilde çalışılmıştır. Çalışma sonunda elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 23.0 (SPSS Inc; Chicago, IL, ABD) programı kullanılarak yapılmıştır. Bitki özütlerinin ve yeşil sentez AgNP'lerin antioksidan aktivitelerini incelemek için DPPH (2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl) radikali giderme metodu kullanılmıştır. Antikanser aktivite çalışmalarında ise MCF-7 (İnsan Meme Kanseri Hattı) ve HUVEC (insan göbek kordonu veni endotel hücreleri) kullanılmıştır. Hücrelerin sayısı, canlılığı tespitinde MTT yöntemi kullanılarak spektrofotometrik olarak ölçülmüş ve IC50 değerleri hesaplanmıştır. Çalışma sonunda elde edilen veriler GraphPad Prism (Ver. 6.01) programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, antimikrobiyal çalışmalarda disk difüzyon yönteminde bitki özütleri ve yeşil sentez AgNP'lerin düşük zon çapı verdiği görülmüştür. MİK ve MBK çalışmalarında en iyi sonucu yeşil sentez AgNP'ler vermiştir. Antibiyofilm aktivite çalışmasında, bitki özütlerinde en yüksek aktiviteyi Gilaburu özütü Salmonella kentucky suşu üzerinde göstermiştir. Yeşil sentez AgNP' lerde ise en yüksek aktiviteyi Gilaburu AgNP Bacillus subtilis DSMZ 1971 bakteri suşunda göstermiştir. Antioksidan çalışmasında bitki özütleri ve yeşil sentez AgNP'lerin farklı konsantrasyonlarının sonuçları standart madde (askorbik asit) ile kıyaslandığında aktivitelerinin düşük olduğu gözlemlenmiştir. Sitotoksik aktivite çalışmalarında MCF-7 ve HUVEC hücre hattı üzerinde farklı konsantrasyonlarda bitki özütleri ve yeşil sentez AgNP'ler incelendiğinde; bitki özütlerinin HUVEC hücre hattı üzerinde etkinliği %4-22 arasında gözlenirken, AgNP'lerde bu oran %5-77 olarak bulunmuştur. MCF-7'de ise bitki özütlerinin ve yeşil sentez AgNP'lerin %85'in üzerinde sitotoksik etki gösterdikleri belirlenmiştir.