Determination of geographic distribution and macro-micro element content variation of einkorn (Triticum monococcum ssp. monococcum) and emmer (Triticum dicoccum Schrank.) wheats in Western Blacksea region

Biz bu çalışmada Batı Karadeniz Bölgesi'nin beş ilinden (Bolu, Kastamonu, Karabük, Sinop, Samsun) Temmuz-Ağustos 2016'da topladığımız dokuz adet siyez buğdayı (Triticum monococcum ssp. monococcum) ve çatal siyez buğdayı (Triticum dicoccum schrank.) ile kıyaslama yapmak için bir adet ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) ve bir adet makarnalık buğday (Triticum durum Desf.) aldık. Bu alanlardaki ekonomik, pazarlama ve sosyal yapılar 53 ucu açık anket yardımı ile belirlenmiştir. Veriler SPSS programı ile değerlendirilmiştir. Siyez ve çatal siyez buğdayı yerinde yetiştirme ve doğal hasatı beş ilin hepsinde gözlemlendi, ama Kastamonu İhsangazi ve Bolu Seben bölgelerinde daha büyüktü. Eski siyez buğdayını modern buğdaydan ayıran en önemli özellik işleme zorluklarıdır. Ancak, günümüzde özellikle İhsangazi'de ekim alanları ve ekimin önemi artmakta ve yurtdışına ihraç edilmektedir çünkü doğal besin maddelerine talep artmıştır. Topladığımız buğday örneklerinde makro elementler (N, P, K), mikro elementler (Fe, Mn, Zn, Cu), enerji, karbonhidrat, protein, nişasta, yağ, lif, şeker, ham kül, ham protein, % protein, hektolitre, 1000 dane ağırlığı ile ilgili analizler Konya Laboratuvar ve Depoculuk, Tarım, Gıda, Enerji A.Ş. Özel Gıda Kontrol Laboratuvarı'nda yaptırılmıştır. Ayrıca, toprak örneklerinde satürasyon, tuz, pH, kireç (CaCO₃), aktif kireç, K₂O (potasyum oksit), P₂O₅ (fosfor pentoksit), elektrik iletkenliği (EC), azot, sodyum, potasyum, kalsiyum, magnezyum, demir, mangan, çinko, bakır ve organik madde tespiti Bolu Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Toprak ve Yaprak Analiz Laboratuvarı'nda yaptırılmıştır. Analizler sonucu elde ettiğimiz verilerin istatistikleri yapılarak sonuçlar değerlendirilmiştir. ANOVA tablosuna göre buğday örnekleri element içeriği açısından N, P, K, Fe, Zn ve Mn anlamlı, Cu anlamsız çıkmıştır. Diğer özellikler açısından 1000 tane ağırlığı, ham protein, enerji, ham selüloz, ham yağ, hektolitre, karbonhidrat, nişasta, şeker anlamlı, hamkül anlamsız çıkmıştır. ANOVA tablosuna göre toprak örnekleri elementler açısından N, Na, K, Fe, Cu, Ca, Zn, Mn ve Mg anlamlı sonuç vermiştir. Diğer özellikler; satürasyon, pH, CaCO₃ (kireç), aktif kireç, K₂O (potasyum oksit), P₂O₅ (fosfor pentoksit) açısından anlamlı, fakat tuz ve elektrik iletkenliği açısından anlamsız sonuç vermiştir. LSD tablosuna göre buğday örneklerinde; populasyon-4 P, K, Cu, Fe ve Mn açısından ön planda, Kunduru-1149 1000 tane ağırlığı, ham protein, enerji, ham selüloz ve hektolitre açısından ön planda, populasyon-8 ise enerji, ham yağ, karbonhidrat ve nişasta açısından ön plandadır. LSD tablosuna göre toprak örneklerinde; populasyon-5 Cu, Ca ve Mg, populasyon-8 N, Fe ve Mn elementleri açısından ön planda. Populasyon-2 N ve Zn elementleri ve diğer içerikler CaCO₃, aktif kireç, elektriksel iletkenlik, K₂O, organik madde, P₂O₅, tuz açısından diğer populasyonlara göre ön plandadır. Korelasyon hesaplarında 11 buğday örneğinde N-Cu (0.926), P-Mn (0.838), P-K (0.788), karbonhidrat-nişasta (0.975), enerji-nişasta (0.817), enerji karbonhidrat (0.762) yüksek anlamlı, Zn-Mn (0.634), ham protein-nişasta (-.605), ham protein-karbonhidrat (-.706), ham protein-ham selüloz (0.609), ham selüloz-şeker (-.687), hektolitre-nişasta (-.691), hektolitre-karbonhidrat (-.626) anlamlı çıkmış, diğerleri anlamlı çıkmamıştır. Toprak örneklerinde korelasyon; Fe-Mn (0.802), total N-Mn (0.736), CaCO₃-aktif kireç (1.000), saturasyon-tuz (0.829), organic madde-P₂O (0.789), CaCO₃-K₂O (0.750), aktif kireç-K₂O (0.749) yüksek anlamlı, total N-Zn (0.725), Cu-Mg (0.704), Cu-Ca (0.608) anlamlı çıkmış, diğerleri anlamlı çıkmamıştır. Öbekağacı grafiğinde 11 buğday örneği için iki ana grup oluşmuş 10 örnek ilk ana grupta toplanmış, populasyon-4 tek başına ikinci grupta kalmıştır. Öbekağacı grafiğinde 11 toprak örneği için iki ana grup oluşmuş ilk ana grup beş, ikinci ana grup altı populasyondan oluşmuştur.