Bazı Allium (yabani sarımsak) türlerinin aflatoksin, ağır metal ve sekonder metabolit içeriklerinin ICP-MS ve LC-MS/MS ile belirlenmesi ve biyolojik aktivitelerinin incelenmesi

Alliaceae (Zambakgiller) familyasına ait Allium cins adı ile bilinen sarımsak, soğan en önemli sebze türlerindendir. 25 - 30 cm yüksekliğinde yeşilimsi beyaz veya pembe çiçekli otsu bir bitkidir. Nadiren tohum bağlar, bu nedenle soğancıkları ile üretilir. Allium cinsinin dünya üzerinde yaklaşık 800 türü bulunmakta iken, ülkemizde ise 197 takson bulunmaktadır. Bu tez çalışmasında özellikle ülkemizin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde yetişen bazı türlerin toprak altı ve toprak üstü kısımlarından hazırlanan etanol ekstrelerinin toplam fenolik miktarları pirokatekole, toplam flavonoid miktarları kersetine eş değer olarak tayin edilmiştir. Hazırlanan bu ekstrelerin antioksidan aktiviteleri β-karoten renk açılımı, DPPH serbest radikal giderimi, ABTS katyon radikali giderimi ve CUPRAC yöntemleri ile, antikolinesteraz aktiviteleri ise asetil- ve bütiril-kolineteraz yöntemleri ile belirlenmiştir. Bu biyolojik aktivitelerin yanı sıra bu ekstrrelerin sitotoksik aktiviteleri fibroblast (bağ doku hücresi) ve DLD-1 (kolon kanser hücresi)hücreleri kullanılarak belirlenmiştir. Çalışılan türler halk arasında besin olarak tüketildiği için toksik etkilerini ortaya koymak için ICP-MS ile ağır metal içerikleri ve ELISA cihazı ile total aflatoksin içerikleri belirlenmiştir. Ayrıca bu türlerden hazırlanan etanol ekstrelerinin LC-MS/MS ile fenolik içeriği grubumuz tarafından daha önce valide edilen metoda göre tespit edilmiştir. Çalışılan 12 farklı Allium türünün genel olarak total fenolik içeriğinin flavonoid içeriğe göre daha zengin olduğu belirlenmiştir. Total fenolik içerik bakımından en zengin ekstre AAtü olmakla beraber AAta, AAHtü, AAHta ve AAVtü ekstrelerinde zengin içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Total flavonoid içerik bakımından ise yine AAHta, AAHtü ve AAVtü ekstrelerinin en yüksek içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Çalışılan 25 ekstrenin antikolinesteraz aktivitelerinin olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca genel olarak çalışılan tüm ekstrelerin antioksidan aktivitelerinin düşük/orta derecede olduğu tespit edilmiştir. Fakat çalışılan bazı ekstrelerin özellikle kanserli DLD-1 hücre serileri üzerinde yüksek sitotoksik aktiviteye sahip olduğu tespit edilmiştir. Özellikle total fenolik ve flavonoid içerik bakımından zengin olan AAtü ekstresinin hem orta dercede antioksidan (ABTS) hemde yüksek derecede sitotoksik etki potansiyeline sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmadaki türlerin genel olarak düşük total aflatoksin içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Fakat özellikle antioksidan kapasite bakımından aktif olan AAHtü ekstresinin hazırlandığı AAH türünün içerdiği total aflatoksin değerinin yüksek olması besin olarak tüketiminin kontrollü bir şekilde yapılması gerektiğini göstermiştir. Ayrıca çalışılan bazı türlerin özellikle kurşun, kadmiyum ve arsenik içeriğinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Genel olarak çalışılan bütün türlerin LC-MS/MS sonuçlarına göre fenolik içeriklerinin çeşitlilik ve miktar bakımından fakir olduğu belirlenmiştir. Halk arasında Allium türleri hem gıda ve kozmetik hem de tıbbi uygulamalar için kullanılan en eski kültür bitkileri arasında yer almaktadır. Bu çalışma ile değerli bu türlerden 12 tanesi biyolojik ve kimyasal yönden taranmış ve daha detaylı çalışmalar için önemli veriler ortaya konmuştur.