Beğavî'nin Meâlimu't-Tenzîl isimli tefsirindeki hadislerin tahriç ve değerlendirilmesi (Âl-i İmrân sûresi 1-120. ayetler)

Meâlimu't-Tenzîl, müfessir, muhaddis ve aynı zamanda fakîh olan Beğavî'nin en tanınmış eseridir. Beğavî, tefsirini rivayet usûlüne göre yazmıştır. Hadisçi olması sebebiyle ayetlerin tefsirinde hadislere de yer vermiştir. Biz bu çalışmamızda müellif hakkında kısaca bilgi verdikten sonra Beğavî'nin Meâlimu't-Tenzîl adlı eserinde Âl-i İmrân sûresinin (1-120. ayetler) tefsirinde yer alan ilk yetmiş dört hadisi inceledik. Bu bağlamda hadislerin tahricini yaptıktan sonra sıhhat değerlendirmesinde bulunduk. Tahricini yaptığımız hadis sayısı 74'tür. Münekkit muhaddislerin kanaatlerinden hareketle şunları söyleyebiliriz: Bu hadislerin 43'ü sahîh, 3'ü hasen, 20'si zayıf, 2'si mevzûdur. Hakkında hüküm verilemeyenlerin sayısı da 6'dır. Dolayısıyla müellif, hadisleri büyük oranda (% 58.1) sahîh rivayetlerden seçmiştir. Hasen hadislerin tüm hadislere oranı, % 4.05; zayıf rivayetlerin oranı, % 27.02; mevzû rivayetlerin oranı da % 2.7'dir. Hakkında hüküm verilemeyenlerin oranı ise % 8.1'dir. Rivayetlerin 53 tanesi Kütüb-i Tis'a'da, 3'ü diğer hadis kaynaklarında, 13'ü hadis kaynakları dışındaki kaynaklarda geçmektedir; 3'ü de kaynaklarda rastlayamadığımız rivayetlerdendir. Buna göre Kütüb-i Tis'a'da geçen hadislerin tüm hadislere oranı, %71.62'dir. Kütüb-i Tis'a dışındaki diğer hadis kaynaklarında geçen hadislerin oranı, % 4.05; hadislerin % 17.56'sı da diğer kaynaklarda geçmektedir. Kaynaklarda rastlayamadığımız rivayetlerin oranı da % 4.05'tir. 74 hadisin 53'ü (%71.62) isnadlı, 21'i (%28.37) de isnadsız zikredilmiştir. Anahtar Kelimeler: Beğavî, Meâlimu't-Tenzîl, Hadis, Kütüb-i Tis'a, Tahrîç,İsnad.