Beklenen kredi zararlarının ölçümü, raporlaması ve uluslararası muhasebe standartlarına uyum düzeyinin belirlenmesi: Bankacılık sektöründe bir uygulama

IFRS 9 Finansal Araçlar standardı kapsamında beklenen kredi zararlarının ölçümü, işletmelerin takdirine bırakılan temerrüt tanımı ve kredi riskinde önemli artış gibi kriterlere ve geleceğe yönelik makroekonomik göstergeler, senaryolar ve borçlulardan yapılabilecek tahsilat tutarları gibi varsayım ve tahminlere dayanmaktadır. Finansal tablo kullanıcılarının bankaların kredi riskini ve aktif kalitesini doğru bir şekilde değerlendirebilmelerine imkân tanınması, şeffaflığın artırılması, sermaye piyasalarında kaynakların etkin bir şekilde tahsis edilmesi ve kazanç yönetimine ilişkin uygulamaların sınırlandırılması açısından beklenen kredi zararlarına ilişkin dipnot açıklamalarının IFRS 7 Finansal Araçlar: Açıklamalar standardına uygun yapılması önem arz etmektedir. Bu nedenle, çalışmada beklenen kredi zararlarına ilişkin dipnot açıklamalarına uyum düzeyi ve denetim otoritelerine ve bankaların kendi yönetimlerine uyum düzeyinin artırılmasına yönelik atılacak adımlar konusunda rehberlik edebilmek amacıyla bu düzeyi etkileyen faktörlerin neler olduğu incelenmiştir. Araştırma kapsamında payları Borsa İstanbul'da işlem gören mevduat ve katılım bankalarının ve Londra Borsası'ndaki Financial Times Bankalar Endeksinde işlem gören bankaların 2018 ve 2019 yıllarına ilişkin yıllık raporları okunmuş ve beklenen kredi zararlarına ilişkin IFRS 7, IFRS 9 ve IAS 1 standartlarındaki dipnot gereksinimlerinden hareketle belirlenen 2018 yılı için 65 ve 2019 yılı için 61 unsur üzerinden dipnot uyum skorları ağırlıksız ikili yöntem (Cooke yöntemi) kullanılarak hesaplanmıştır. Borsa İstanbul'da işlem gören bankaların dipnot uyum skorlarını etkileyebilecek faktörlerin belirlenmesi amacıyla geliştirilen hipotezler Spearman sıra korelasyonu ve Pearson korelasyonu aracılığıyla sınanmıştır. Ayrıca, farklı muhasebe kültürlerinin dipnot uyum düzeyi üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla Kara Avrupası hukuk sisteminin egemen olduğu ülkemizdeki Borsa İstanbul'da işlem gören bankaların uyum düzeyleri Anglo-Sakson hukuk sisteminin egemen olduğu Birleşik Krallık'taki Londra Borsası'nda işlem gören bankaların uyum düzeyleri ile karşılaştırılmıştır. Araştırma sonucunda, Borsa İstanbul'da işlem gören bankaların ortalama dipnot uyum seviyeleri 2018 yılı için %52,9 ve 2019 yılı için %51,6 olarak hesaplanmıştır. Dipnot uyum skorlarının bankaların aktif büyüklüğü ve payların Borsa İstanbul'un yanı sıra başka bir ülkenin borsasında da işlem görmesiyle pozitif ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. BİST Kurumsal Yönetim Endeksine dâhil olan bankaların derecelendirme notlarıyla bu bankaların dipnot uyum skorları arasında da pozitif ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, dipnot uyum düzeyinin Standardın ilk yılından sonra edinilen tecrübelerle birlikte arttığı tespit edilmiştir. Londra Borsası'nda işlem gören bankaların ortalama dipnot uyum skorları Borsa İstanbul'da işlem gören bankalardan oldukça yüksek bir şekilde 2018 yılı için %83,2 ve 2019 yılı için %83,3 olarak hesaplanmıştır. Dolayısıyla muhasebe kültürü ve hukuk sisteminin de dipnot uyumuna etkide bulunduğu söylenebilir. Çalışmada ayrıca, ulaşılan sonuçlardan hareketle Borsa İstanbul'da işlem gören bankaların ortalama dipnot uyum düzeylerini artırabilmek için önerilerde bulunulmuştur.