Beşinci sınıf sosyal bilgiler dersinde p4c öğrenme modelinin öğrencilerin yaratıcı problem çözme düzeylerine ve eleştirel düşünme eğilimlerine etkisi

Bu araştırmanın amacı, P4C (Philosophy for Children - Çocuklar İçin Felsefe) öğrenme yönteminin ortaokul 5. sınıf düzeyinde sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimleri ve yaratıcı problem çözme becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışma, nicel araştırma desenlerinden yarı deneysel desen türünde yürütülmüş olup, ön test–son test kontrol gruplu model esas alınmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim öğretim yılı bahar döneminde bir özel okulun 5. sınıfında öğrenim gören 66 öğrenci oluşturmaktadır. Deney grubuna beş hafta boyunca P4C yaklaşımıyla yapılandırılmış dersler uygulanırken, kontrol grubunda öğretim süreci Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'na (SBDÖP) uygun şekilde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak, Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği ve Yaratıcı Problem Çözme Becerileri Ölçeği kullanılmış; elde edilen veriler bağımsız örneklem t- testi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, P4C yöntemiyle eğitim alan deney grubunun eleştirel düşünme eğilimleri son test puanları, kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<.05). Buna karşılık, P4C uygulamalarının öğrencilerin yaratıcı problem çözme becerileri üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p>.05). Her ne kadar deney grubunun son test puan ortalaması kontrol grubuna göre daha yüksek olsa da bu fark anlamlı düzeyde değildir. Bu durum, yaratıcı düşünmenin kısa süreli müdahalelerle gelişmesinin sınırlı olabileceğini ve P4C'nin bu beceri üzerindeki etkisinin süre, yapılandırma ve değerlendirme biçimi gibi faktörlere bağlı olduğunu düşündürmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, P4C yönteminin ortaokul düzeyinde eleştirel düşünme eğilimlerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem olarak sosyal bilgiler öğretiminde kullanılabileceği söylenebilir. Ancak yaratıcı problem çözme becerileri üzerindeki etkisinin sınırlı kalması, bu becerinin gelişimi için daha uzun süreli, çok boyutlu ve disiplinler arası yaklaşımlara ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Çalışma, öğretmenlere ve program geliştiricilere P4C yönteminin sınıf içi uygulamalarına dair yol gösterici nitelikte olup, ilerleyen araştırmalarda farklı yaş grupları, ders içerikleri ve uygulama süreleriyle tekrar edilmesi önerilmektedir.