Beyin tümörü ameliyatı sonrası semptomlara yönelik belirlenen hemşirelik girişimlerinin uygulanmasına hemşirelere verilen eğitimin etkisi

Beyin tümörleri ve tedavi özellikleri, hastalarda biyopsikososyal, duyusal ve bilişsel değişikliklere neden olmakta ve bu değişikler genellikle subjektif deneyimler olan semptomlar yoluyla yansıtılmaktadır. Tümör cerrahisi sonrası erken ve geç dönemde nörolojik semptomlar daha fazla olmak üzere, farklı özellikte birçok semptomun geliştiği ve semptom şiddetinin tümör ve tedavinin etkisine bağlı olarak değiştiği bildirilmiştir. Semptomların sürekli değerlendirilerek erken tanılanması ve etkin girişimlerin belirlenerek uygulanması, semptoma, hastalığa ve tedaviye bağlı istenmeyen durumların önlenmesi açısından çok önemlidir. Bu çalışmada beyin tümörü ameliyatı uygulanan hastalarda ameliyat sonrası görülen semptomlara yönelik belirlenen hemşirelik girişimlerinin uygulanmasına ve sıklığına, hemşirelere verilen eğitimin etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Ön test-son test tek gruplu yarı deneysel tipte ve kesitsel desende yapılmış olan bu çalışma, İstanbul'da özel bir vakıf üniversitesi hastanesinin yataklı nöroloji/nöroşirurji kliniğinde çalışan ve bilgilendirilmiş onamları alınan 15 hemşire ve onların bakım verdiği 80 glial beyin tümörü bulunan hastanın katılımı ile yapılmıştır. Araştırmacı tarafından ilgili literatüre ve multidisipliner profesyonel görüşmelere dayalı olarak belirlenen ve uzman görüşü alınan semptomlara yönelik hemşirelik girişimleri formu kullanılarak, hemşirelere eğitim verilmiştir. Eğitim öncesi (n=40 hasta) ve sonrası (n=40 hasta) bakım verilen hastalara uygulanan girişimler ve sıklıkları ile semptom şiddetlerine ilişkin veriler, ameliyat sonrası erken dönemde (ilk 2 gün) hasta ve hemşire veri toplama formu, Karnofsky Performans Skalası, M.D. Anderson Beyin Tümörü Semptom Envanteri ve geliştirilen girişimler formu kullanılarak toplanmıştır. Veriler SPSS 21.0 paket programında tanımlayıcı istatistiksel analizler (sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, min-max değer), Ki-kare testi, bağımsız örneklem t testi ve Pearson korelasyon analizi kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın etik kurul onayı alınmıştır. Hemşirelerin yaş ortalaması 26,86±6,09 olup, %86,7'i kadın, %53,3'ü lisans mezunu, meslekte ve klinikte çalışma süreleri (%60, %73,3) en fazla oranla 1-3 yıl arasındadır. Eğitim öncesi ve eğitim sonrası bakım verilen hastaların yaş ortalaması 47,58 ± 15,23 olup, en fazla oranla frontal lop tümörü tanısı olduğu (%32,5 ve %40) ve geliş semptomunun fokal nörolojik bozukluklar olduğu (%80 ve %77,5) saptanmıştır. Ameliyat sonrası hastaların semptom şiddetinin düşük düzeyde olduğu, eğitim sonrası tüm semptom gruplarında girişimlerin uygulanmasının arttığı, ancak bu semptom gruplarının yarısında (duyusal semptomlar, fokal nörolojik bozukluklar, genel semptomlar) anlamlı olmak üzere (p<0.05), semptomlara yönelik uygulanan toplam girişim sayı ve sıklık ortalamalarının arttığı, her bir semptoma yönelik uygulanan girişimlerin oranlarının ise, düşük olduğu saptanmıştır. Eğitim sonrası semptom şiddet puan ortalaması arttıkça, toplam girişim sayısının duyusal semptomlardan bitkinlik ve uyku bozukluğu, bilişsel semptomlardan anlama güçlüğü, tedavi değerlendirme semptomlarından iştahsızlık ve ağız kuruluğu, GİS semptomlarından bulantı ve kusmaya yönelik olarak arttığı; toplam girişim sıklığının ise, bilişsel semptomlardan konuşma güçlüğü ve fokal nörolojik bozukluk semptomlarından hissizlik/karıncalanma/uyuşukluk semptomuna yönelik arttığı bulunmuştur (p<0.05). Eğitim sonrası semptom gruplarına yönelik uygulanan toplam girişim sayı ve sıklık ortalamaları artmış, ancak bu gruplardaki semptomlara yönelik uygulanan girişimlerin oranlarının düşük olduğu, bazı semptomlarda semptom şiddetine göre girişim sayı ve sıklığının arttığı bulunmuştur. Girişimlere yönelik eğitim kapsamının ve yönteminin geliştirilmesi, süresinin arttırılması, düzenli olarak güncellenmesi ve değerlendirilmesi; klinik formların geliştirilmesi ve girişimlere yönelik danışmanlık ve izlem yapılması önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Beyin tümörü, semptom, hemşirelik, girişim, ameliyat, eğitim.