Bezelye üretim alanlarında fusarium solgunluğu (Fusarium oxysporum f.sp. pisi)'nun yaygınlığı, ırklarının tespiti ve bazı bezelye genotiplerinin reaksiyonlarının belirlenmesi

Bu tez çalışmasında 2020-2021 vejetasyon döneminde Bursa, İzmir, Aydın ve Afyonkarahisar illerinde güdümlü örnekleme yapılarak kök çürüklüğü belirtisi gösteren bitkilerde F. oxysporum'un varlığı belirlenmiş, etmenin tanısı klasik ve moleküler yöntemlerle gerçekleştirilmiş, elde edilen izolatların patojenisitesi ve patojen bulunan izolatların temsil ettiği ırklar tespit edilmiş, ayrıca en yaygın ırka karşı bazı bezelye genotiplerinin reaksiyonları incelenmiştir. Çalışmada hasta bitki örneklerinin kök ve gövdelerinden yapılan izolasyonlar sonucunda 548 adet Fusarium sp. izolatı elde edilmiştir. Bu izolatların %33,39'unun F. oxysporum olduğu klasik ve moleküler yöntemlerle doğrulanmıştır. 183 adet F. oxysporum izolatı ile kontrollü koşullarda saksıda yapılan patojenisite testleri sonucunda izolatların farklı düzeylerde hastalık şiddeti oranlarına ve farklı boyutlarda gövde lezyonlarına neden olduğu görülmüştür. Her iki kriter dikkate alınarak seçilen 50 Fusarium oxysporum f.sp. pisi izolatı ırk ayrım setinde yer alan genotiplere inokule edildiğinde izolatların %40'ı ırk 6'yı temsil etmiş, bunu %34 ile ırk 2 izlemiştir. Irk 1 ve ırk 5'i temsil eden izolat oranları ise sırasıyla %6 ve %20 olmuştur. En yaygın ırk olarak belirlenen ırk 6'ya ait en yüksek hastalık şiddeti ve lezyon boyuna neden olan iki izolat kullanılarak bazı bezelye genotiplerinin reaksiyonları test edilmiştir. Her iki izolat ve değerlendirme kriteri kullanılarak yapılan kümeleme analizi sonucunda 9 genotip (078PS098, 110PS097, 121PS097, 22-B-0013, 22-B-0049, 22-B-0085, Boogie, Esprit, Senador) ırk 6'ya karşı yüksek derecede dayanıklılık gösteren WSU 31 ile aynı kümede yer almıştır. Bu genotiplerin bezelye ıslahında dayanıklı genotip geliştirilme çalışmalarında dikkate alınmasında büyük yarar bulunmaktadır. Ülkemizde etmenin ırklarının varlığı ve yaygın ırkına karşı bezelye genotiplerinin reaksiyonları ilk kez belirlenmiştir.