Bilim ve sanat merkezlerine devam eden öğrencilerin fen yeteneklerini okul iklimi ve akademik katılımın yordaması üzerine bir model çalışması

Üstün yetenekli öğrencilere fen derslerinde sunulacak eğitim şartları düzenlenirken; bu öğrencilerin özelliklerinin bilincinde olunması ve süreci etkileyen değişkenlerin ortaya konması önemlidir. Bilim ve Sanat merkezlerine devam eden öğrencilerin fen dersindeki yetenekleri ile ilişkilendirilen değişkenlerin bir model üzerinden incelemesi bu çalışmanın amacıdır. Bu bağlamda öğrencilerin fen yeteneği ile ilgili çevresel, bilişsel ve duygusal değişkenler açısından çeşitli değerlendirmeler yapılmıştır. Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden ortaokul öğrencilerinin fen yeteneğine; ebeveyn-öğretmen akademik katılımı ile okul ikliminin etkileri detaylı olarak ele alınmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama araçları olarak "Bilimsel Yetenek Testi", "Bilimsel Yaratıcılık Testi", "Üst Bilişsel Farkındalık Ölçeği B Formu", "Problem Çözme Envanteri", "Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği", "Okul İklimi Ölçeği" ve "Algılanan Anne-Baba, Öğretmen Akademik Katılım Ölçeği" kullanılmıştır. Tüm ölçeklerin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları bu araştırma kapsamında üstün yetenekli öğrenci örneklemi için tekrarlanmıştır. Veriler tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilen; 2015-2016 eğitim öğretim yılında Türkiye'nin 25 farklı ilinde Bilim ve Sanat Merkezine devam eden 997 ortaokul öğrencisinden toplanmıştır. Verilerin çok değişkenli normallik şartlarını sağlama durumu incelenmiş, bu şartların sağlanmasını engelleyen veriler setten çıkarılarak 698 veri analizlere dahil edilmiştir. Verilerin analizinde çoklu regresyon analizi ve path analizi kullanılmıştır. Ebeveyn ve öğretmen katılımı ile olumlu okul iklimi sağlandığında, üstün yetenekli öğrencilerin bilimsel yetenek, yaratıcılık ve motivasyonlarının artış gösterebileceği bulunmuştur. Gerçekleştirilen path analizi sonuçları ile test edilen modelin verilerle uyumlu olduğu ve fen yeteneği ile ilişkili olduğu düşünülen bilimsel yetenek, bilimsel yaratıcılık, problem çözme ve üst-bilişsel farkındalığı etkileyen değişkenleri açıklamak için kullanılabileceğini göstermiştir. Modelde yer alan fen öğrenmeye yönelik motivasyonun iyi bir aracı değişken olarak çalıştığı ve dışsal değişkenlerin fen öğrenmeye yönelik motivasyon üzerinden etkide bulundukları görülmüştür. Ebeveyn, öğretmen ve okul yönetiminin yaklaşımlarının yetenek gelişimi üzerinde önemli etkileri olduğu sonucuna varılmıştır. Bu gelişime katkıda bulunacağı düşünülen önerilerde bulunulmuştur. Ebeveyn ve öğretmenlere öğrencilerin bilime motive edilmesi konusunda destek sağlanması önerilmiştir. İleriki çalışmalarda fende yetenek gelişiminin detaylı ele alınarak incelenmesinin ilgili literatüre önemli katkıları olacağı düşünülmektedir.