Bilinçli farkındalık temelli eğitim programlarının akıllı telefon bağımlılığı üzerine etkisinin incelenmesi ve ruminasyonun aracı rolü: Öncesi-sonrası yarı deneysel çalışma

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde yaşanan pandeminin de etkisiyle çevrimiçi uygulamaların yaygınlaşması ve birçok işimizi halledebildiğimiz akıllı telefonların aşırı kullanımı ile bağımlılık boyutuna ulaştığı gözlenmektedir. Literatürde yeni bir kavram olan davranışsal bağımlılıklardan biri olan problemli akıllı telefon kullanımı üzerinde etkili olabilecek bir yöntemin bilinçli fakındalık temelli uygulamalar olabileceği düşünülmektedir. Bilinçli Farkındalık temelli programların depresyon, kaygı ve stres gibi birçok psikolojik soruna terapötik etki sağladığı çalışmalarla ortaya konmuştur. Bu araştırmada online Bilinçli Farkındalık Eğitim Programları arasından rastgele seçilen Bilinçli Farkındalık Eğitmeni Sertifikalı eğitmenlerinin verdiği Bilinçli Farkındalık temelli programın akıllı telefon bağımlılığındaki etkisi ruminasyon değişkeniyle birlikte incelenmiş, 18-65 yaş arası ve akıllı telefon kullanan program katılımcılarına program öncesi ve sonrası ölçekler uygulanarak yarı deneysel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Gönüllü katılımcılara gönüllü Bilinçli Farkındalık Eğitmenleri tarafından 8 haftalık Bilinçli Farkındalık Temelli Eğitim verilmiştir. Örneklemimiz ÖNCESİ n:51 ve SONRASI n:21 kişiden oluşmaktadır. Veri toplamada Bilinçli Farkındalık Temelli Eğitim Programı uygulamaları, Türkçe'ye uyarlaması Ayalp ve Şahin(2018 )tarafından yapılan Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği, Geçerlik güvenirliği Fidan(2016) tarafından yapılan Mobil Bağımlılık Ölçeği ve Türkçe'ye uyarlaması Karatepe (2010) tarafından yapılan Ruminatif Düşünceler Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS© 18.0 kullanılarak yapılmıştır. Tanımlayıcı istatistikler ortalama, standart sapma, median/ortanca, mode/tepe değeri, minimum, maksimum değer ve yüzde şeklinde gösterilmiştir. İstatistiksel analizde Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, Spearman Korelasyon Analizi ve Ki kare testi kullanılmıştır. Katılımcıların neredeyse tamamına yakına kadındır. Araştırmamızda yaş ile mobil telefon bağımlılığı ölçek puan ortalamaları arasında anlamlı ters yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Mobil bağımlılık Ölçeği puanı ÖNCESİ (n=51) ortalama 76,75±22,27 ,ÖNCESİ (n=21) ort. 75,19±21,83 ve SONRASI(n=21) ort. 61,81±16,67 iken Bilinçli Farkındalık Ölçeği puanı ÖNCESİ (n=51) ortalama 63,78±13,82, ÖNCESİ (n=21) ort. 60,81±14,96 ve SONRASI (n=21) ort. 74,10±11,38 ve de ÖNCESİ (n:51) grubun Ruminatif Düşünceler Ölçeği Puan ortalaması 90,51±25,15, ÖNCESİ (n:21) ort. 95,43±26,09 SONRASI (n:21) grubun ort. 71,14±26,47'dir. Hem program öncesi hem de program sonrası araştırmaya katılan kişilerin verilerinin analizi sonucu Ruminasyon Ölçeği puanı ile Bilinçli Farkındalık Ölçek Puanı arasında negatif anlamlı bir ilişki bulunurken Mobil bağımlılık Ölçeği puanı ile Ruminasyon Ölçek Puanı arasında pozitif anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Öncesi ve Sonrası araştırma bulgularımıza göre Mobil Akıllı Telefon Bağımlılık Ölçeği puanı ile Bilinçli Farkındalık Ölçek Puanı arasındaki ilişki negatif yönde anlamlıdır. Elde edilen sonuçların akıllı telefon bağımlılığı üzerinde tanısal, koruyucu önleyici ve tedavi edici çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir.