Bilişsel bozukluğu olan diyabetli yaşlılarda sosyal desteğin diyabet yönetimine etkisi

Bu çalışma bilişsel bozukluğu olan diyabetli yaşlılarda sosyal desteğin diyabet yönetimi üzerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Kesitsel tipte olan çalışmanın evrenini 05.10.2018-15.05.2019 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina Hastanesi Geriatri Kliniği'nde yatarak tedavi alan diyabetli yaşlılar, örneklemini ise çalışmanın dahil edilme kriterlerini karşılayan 113 diyabetli yaşlı oluşturmuştur. Örneklem büyüklüğünün hesaplanmasında güç analizi kullanılmış olup örneklem gücü %80, standart sapma 6 ve tip I hata (α) düzeyi 0.05 alınarak örneklem sayısı 113 olarak belirlenmiştir. Veriler araştırmacı tarafından literatür taranarak hazırlanan Tanıtım Formu, Eğitimli ve Eğitimsizlerde Yaşlılar için Yeniden Düzenlenmiş Mini Mental Test, Diyabet Öz Bakım Aktiviteleri Anketi, Diyabet Bakım Profili Ölçeğinin "Destek Tutumları" alt boyutu ve KATZ Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, ANOVA testi, Mann- Whitney U, Kruskal Wallis testi, Tukey testi ve Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Veriler SPSS (ver.23) ile değerlendirilmiş olup, istatistik anlamlılık düzeyi olarak p˂0.05 alınmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular sonucunda; bilişsel bozukluğu olan diyabetli yaşlılarda sosyo-demografik değişkenlerlerle destek tutumları arasındaki ilişki incelendiğinde, sadece herhangi bir işte çalışan katılımcıların sosyal destek puanı çalışmayanlara göre yüksek bulunmuştur (p˂0.05). Sosyal destek ile diyabete ilişkin özellikler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0.05). Diyabet bakım profili ölçeği destek tutumları alt boyutu ile diyabet öz bakım aktiviteleri toplam puanı ve alt boyutları arasında anlamlı bir korelasyon bulunmamıştır (p>0.05). Destek tutumları ile HbA1c değeri arasında negatif yönlü anlamlı doğrusal bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Alınan sosyal destek arttıkça, HbA1c değeri düşmektedir. Destek tutumları ile KATZ günlük yaşam aktiviteleri ölçeği toplam puanı arasında negatif yönlü anlamlı doğrusal bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Bireyin aldığı sosyal destek arttıkça, bağımsızlık düzeyi azalmaktadır. Destek tutumları ile KATZ'ın alt boyutlarından kontinans ve giyinme arasında anlamlı bir ilişki olmadığı (p>0.05); beslenme, tuvalet, banyo ve transfer alt boyutları arasında negatif yönlü anlamlı doğrusal bir ilişki olduğu belirtlenmiştir (p<0.05). Diyabet öz bakım aktiviteleri ölçeği toplam puanı; eşi ile birlikte yaşayanlarda, diyabet ile ilgili eğitim almış ve insülin+beslenme+oral antidiyabetik ilaç kullanan diyabetli yaşlılarda yüksek bulunmuştur (p<0.05). Öz bakım toplam puanı ile HbA1c arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken; kan glikozu alt boyutu ile pozitif yönlü, egzersiz alt boyutu ile negatif yönlü anlamlı doğrusal bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Egzersiz aktivitesi azaldıkça ve kan glikozu arttıkça, HbA1c değeri artmaktadır. Öz bakım ölçeği puanı ile KATZ günlük yaşam aktiviteleri ölçeği puanı arasında negatif yönlü anlamlı doğrusal bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Sonuç olarak, sosyal destek bilişsel bozukluğu olan diyabetli yaşlılarda diyabet yönetimi üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bilişsel bozukluğu olan diyabetli yaşlılarda, glisemik kontrolün sağlanması, oluşabilecek komplikasyonların önlenmesi veya azaltılması, öz bakımın güçlenmesi ve bireyin günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığını sürdürebilmesi için bakımlarına destek sağlayanların eğitimi oldukça önemlidir. Bu konuda sağlık çalışanlarından hemşirenin rolü büyüktür. Hemşireler tarafından, bilişsel bozukluğu olan diyabetli yaşlıların eğitimleri sırasında aile üyelerinin ya da bakımı konusunda destek olan bireylerin eğitime katılması sağlanmalı ve diyabet yönetiminde sosyal desteğin önemi, etkin rolleri ve en iyi bakım için destekleyici davranışları geliştirme konusunda eğitim programları hazırlanmalı ve gerekli durumlarda psikolojik destek sağlanmalıdır.