Birinci Dünya Savaşı'nda Rusya'nın Kafkasya politikası

Geçmişten günümüze önemli coğrafyaların başında gelen Kafkasya, birden fazla devletin hâkimiyeti altında bulundu. Kadim coğrafya tarih boyunca büyük devletlerin dikkatini çekti. Böylelikle Kafkasya bölgesi bu devletlerin birer mücadele sahası oldu. Özellikle Rusya, Kafkasya bölgesinde en etkin ülkelerden biri idi. Tez çalışmamız Rusya'nın Birinci Dünya Savaşı'na dâhil olduğu yıllarda Kafkasya üzerinde gerçekleştirdiği politikaları ortaya koymayı hedeflemektedir. Bununla birlikte Rusya'nın Kafkasya bölgesindeki ilişkilerinin belirleyici faktörlerini, bölgede etkin olan güçlerin Kafkasya üzerindeki emellerini ve çıkar çatışmalarını ortaya çıkarmaktır. Çalışmamızın diğer amacı Rusya dış politikasının genel görünümünün ve dış politika anlayışının, Kafkasya politikasındaki etkisini araştırmak ve değerlendirmektir. Çalışmamız giriş başta olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Birinci Dünya Savaşı öncesi Rusya'nın Kafkasya Politikasının tarihi arka planına yer verildi. Birinci bölümde Kafkasya adının tanımı, coğrafi tanımı, stratejik önemi ve tarihsel süreci hakkında bilgilendirme yapıldı. Savaş öncesi Rusya'nın siyasi durumu ve Kafkasya bölgesindeki faaliyetleri ele alındı. İkinci bölümde Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkasya'nın genel durumu ve Rusya'nın izlediği politikalara yer verildi. Üçüncü bölümde ise savaşın sonuna doğru Kafkasya'da meydana gelen siyasi gelişmeler ele alındı. Sonuç ve değerlendirme kısmında Rusya'nın Birinci Dünya Savaşı'nda izlemiş olduğu politikalar tarihi perspektif göz önünde bulundurularak yorumlandı. Bu kapsamda siyasi, iktisadi, sosyal ve kültürel unsurların da ayrıntılı tahlili yapılarak sunulmaya çalışıldı. Çalışmamızda ana kaynak olarak kullandığımız Çarlık Rusya'ya ait belgelerin derlendiği Birinci Dünya Savaşı'nın Kafkas Cephesi 1914- 1917 (Kavkazskiy Front Pervoy Mirovoy Voynı 1914-1917) adlı eser Rusya İmparatorluğu Dış Politika Arşivinden, Ermenistan Ulusal Arşivinden, Rusya Devlet Donanması Arşivinden, Rusya Devlet Askeri Tarih Arşivinden, Federal Arşiv Ajansından, Rusya Devlet Film ve Fotoğraf Belgeleri Arşivinden, Rusya Federasyonu Silahlı Kuvvetleri ve Genelkurmay Askeri Akademisi Araştırma Enstitüsünden (Askeri Tarih) belgeler içermektedir. Belgelerde Rus ordu ve donanmasının askeri operasyonlarının planlanması, seyri ve sonuçları, Rus imparatorluğunun bölgedeki politikasının diplomatik durumu hakkında bilgi vermektedir. Bu eserde belgelerin düzenlenmesi tematik ve kronolojik ilkeye göre yapılmıştır. Bu çalışmada ise Rusya İmparatorluğu Dış Politika Arşivinden, Ermenistan Ulusal Arşivinden, Rusya Devlet Donanması Arşivinden, Rusya Devlet Askeri Tarih Arşivinden yararlanılmıştır. Anahtar Sözcükler: Kafkasya, Rusya, Politika, Savaş.