BIST Banka Endeksi belirleyicilerinin Fourier yaklaşımı ile ekonometrik analizi

Borsa İstanbul'da işlem gören BIST Banka Endeksi'nin gelişimini ve performansını ortaya çıkarmayı hedefleyen bu çalışmada, endeksin belirleyicilerini fourier yaklaşımıyla geliştirilmiş ekonometrik yöntemler kullanarak inceleme amaçlanmaktadır. Teorik çerçeve kısmında, bankacılık sektörünün finansal piyasalardaki rolü ele alınmış, endeksi etkileyebilecek finansal değişkenler incelenmiştir. Değişkenler belirlenirken Akaike Bilgi Kriteri (AIC) en düşük olan model ele alınarak, tahvil faiz oranı, kredi risk primi (CDS), döviz kuru (USD/TRY), sanayi üretim endeksi (SUE) ve BIST100 endeksi değişkenleri kullanılarak analiz edilmiştir. Zaman serisi analizi kapsamında geleneksel yaklaşımlara fourier terimleri dahil edilerek Fourier ADF birim kök testi, Fourier ARDL eşbütünleşme testi ve Fourier Toda-Yamamoto nedensellik testleri uygulanmıştır. Fourier yaklaşımları, finansal, politik, jeopolitik vs. şoklar sonrasında göstergelerde yaşanan yapısal kırılmaları dikkate alarak daha güçlü ve güvenilir sonuçlar vermesi bakımından tercih edilmiştir. Özellikle Türkiye ekonomisinde 2015-2024 dönemleri arasında çok sayıda şok yaşanmış ve bu da finansal göstergelerde yapısal kırılmaların gerçekleşmesine yol açmıştır. Geleneksel zaman serisi yöntemleri, bu tür yapısal kırılmaları dikkate alamadığı için sağlıklı ve güvenilir sonuçlar üretmekte yetersiz kalabilmektedir. Bu nedenle, fourier terimleri ile geliştirilen nedensellik ve eşbütünleşme testleri tercih edilmiş, böylece serilerde ortaya çıkan doğrusal olmayan dinamikler ve yapısal kırılmalar dikkate alınarak modelleme oluşturulmuştur. Dönem boyunca yaşanan yüksek volatilite sonucundaki yapısal kırılmaları yakalayabilme kapasitesi sayesinde, BIST Banka Endeksi ile finansal göstergeler arasındaki ilişkilerin hem yönünü hem de düzeyini daha tutarlı bir biçimde ortaya koymuştur. Fourier ARDL eşbütünleşme testinde, Akaike Bilgi Kriteri (AIC) esas alınarak 2500 model arasından -369.379 seviyesiyle en düşük değere sahip olan model kullanılmıştır. Eşbütünleşme testi sonucunda, BIST Banka Endeksi ile CDS, tahvil faiz oranı, döviz kuru (USD/TRY) , BIST100 endeksi ve sanayi üretim endeksi değişkenleri arasında uzun dönemli ilişki tespit edilmiştir. Analiz sonucunda, fourier bileşenlerinden sadece sin2.L0'ın %5 düzeyinde anlamlı çıkması, analiz edilen dönemde BIST Banka Endeksi serisinin zaman içinde yalnızca ekonomik göstergelere değil, aynı zamanda düşük frekanslı yapısal dalgalanmalara da maruz kaldığını göstermektedir. Diğer fourier bileşeninde (cos(2πt/51)) hem mevcut dönemde hem de bir dönem gecikmeli halinde anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Bu durumda, dalga biçimindeki değişimin karakteristik yapısının asimetrik ya da tek yönlü olduğunu ve banka endeksinde düzenli aralıklarla tekrar eden, ancak simetrik olmayan şokların bulunduğunu ifade etmektedir. Çalışmada, Fourier Toda Yamamoto nedensellik testine göre, BIST Banka Endeksi'nin belirleyicilerinden CDS ve USD/TRY değişkenlerinden BIST Banka Endeksine doğru tek yönlü nedensellik, BIST Banka Endeksinden de tahvil faiz oranına doğru tek yönlü nedensellik ilişkisinin varlığı ortaya konulmuştur. Elde edilen ampirik sonuçlara bakılarak, Türkiye'de finansal piyasa dinamiklerinin kırılgan yapıya ve bankacılık sektörünün finansal şoklara karşı duyarlılığa sahip olduğunu ortaya koymaktadır.