Bolu şehir merkezinde toplanan PM2.5 örneklerinin mutajenik özelliğinin belirlenmesi

Partikül madde (PM) sıvı ve katı fazda çok sayıda inorganik ve organik bileşeni içermekte olup havada asılı olarak bulunmaktadır. Söz konusu bu partiküllerin kompozisyonu son derece çeşitli olmakla birlikte metaller, hidrokarbonlar, iyonlar ve mikroorganizmalar gibi çeşitli parametreleri yapılarında barındırmaktadır. Aerodinamik çapları 2.5 µm'den küçük olan (PM2.5), ince ve solunabilir olarak bilinen partiküller canlıların solunum yollarında çok derine hareket edip çökeldikleri için sağlık üzerinde önemli olumsuz etkilere sahiptir. Polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH'lar) çevresel matrislerde çok yaygın biçimde bulunmakla beraber doğal ve/veya antropojen kaynaklı organik maddenin eksik yanması sonucu atmosfere salınmaktadır. Bu kirleticiler havada uzun mesafeli olarak taşınabildikleri ve mutajen ve karsinojen etkilerinden dolayı küresel bir sorun olarak kabul edilmektedir. Rutin izleme çalışmalarında dikkate alınmayan bu kirleticilerin çevre sağlığı üzerindeki etkilerinin belirlenmesi alınacak önlemlerin saptanması açısından son derece önemlidir. Bu çalışmada Bolu il merkezinde konuşlandırılan bir hava kalitesi izleme istasyonunda Temmuz-Ağustos 2017 ve Şubat-Mart 2018 aylarında günlük PM2.5 örnekleri yüksek hacimli örnekleyici kullanılarak kuvars filtreler üzerinde toplanmıştır. Çalışma döneminde ortalama PM2.5 kütle konsantrasyonu 19.05±14.76 µg/m3 olarak belirlenmiştir. Çalışma döneminde ortalama toplam PAH konsantrasyonu 18.67±33.23 ng/m3 olarak belirlenmiş olup PAH bileşiklerine ait konsantrasyon değerlerinin 4±10 pg/m3 (Ace) ila 4.86±13.61 ng/m3(Ind) arasında değiştiği bulunmuştur. Türk Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği'nde de izlenen BaP bileşiğine ait konsantrasyon değerleri > 1.0 ng/m3 olan ve toplam PAH konsantrasyonu >12 ng/m3 olan örnekler Ames testine tabi tutularak söz konusu bileşiklerin insanlar üzerinde neden olduğu mutajenik etki incelenmiştir. Ames testinde Salmonella typhimurium (his-) TA98 ve TA100 suşlarının S9 varlığı (+) ve yokluğu (-) durumlarında PAH bileşiklerine maruz kaldıkları ortamdaki revertant sayıları sayılmıştır. TA98 suşunda S9+ ve S9-durumlarında ortalama revertant sayısı sırasıyla 835.56±320.67 ve 538.40±173.86 olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, PAH bileşiklerinin metabolik aktivitesinin memeli vücudundaki metabolik reaksiyonlardan sonra azaldığını ortaya koymaktadır. Bilgimiz dahilinde bu tez ülkemizde atmosferde bulunan PAH bileşiklerinin Salmenolla mutasyon deneyi ile mutajenik aktivitesinin belirlendiği ilk çalışmadır.