Burdur ve yöresi halk bilimi ürünlerinde eski Türk inançlarının izleri

11 ÖZET BURDUR VE YÖRESİ HALK BİLİMÎ ÜRÜNLERİNDE ESKİ TÜRK İNANÇLARININ İZLERİ Fuat Naci KÖSE Türk Dili Ve Edebiyatı Anabilim Dalı Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eylül 2001 Danışman: Doç. Dr. Hayrettin RAYMAN Türk Topluluklarının geçmişten günümüze doğru tarihî, coğrafî, siyasî ve sosyolojik sebepler yüzünden çeşitli inanç sistemlerini benimsedikleri bilinmektedir. Benimsenen her yeni inanç sistemi, bir öncekini ya kısmen ya da tamamen yasaklayarak kendine yer açmaya çalışmıştır.Ancak, bir önceki inanç; her seferinde Türk kültürü içindeki yerini şu veya bu şekilde muhafaza etmiş ve Türk sosyal hayatıyla birlikte günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Bu çalışmada insan hayatının çeşitli evreleri esnasında önemli bir yere sahip olan gelenek, görenek, âdet ve töreler ile; insan hayatının önemli geçiş dönemlerinden sayılan doğum, evlenme, ölüm gibi inanç ve pratiklerle günümüze kadar taşınan eski Türk inançlarının Burdur yöresindeki izleri tanıtılmaya çalışıldı. Giriş bölümünde yörenin tarihî, coğrafî ve kültürel yapısı, tarih öncesinden başlanarak tanıtılırken; yöre kültürün tarih ve coğrafya ile olan ilişkileri vurgulandı. Birinci bölümde toplulukları bir araya getiren ve millet olma özelliği kazandıran öğelerin yanında inançların da önemli bir yere sahip olduğu bilinciyle Halk Bilimi vem Din; buna bağlı olarak Türk dinleri içinde yer alan Tengri, iyeler, kişioğlu ve kam tipinin fonksiyonları tanıtıldı. Bunların yöre insanları üzerinde var olan etkileri örneklerle tespit edilmeye çalışıldı. İkinci bölümde, insan hayatında önemli bir etkiye sahip olan doğum, ad verme, evlenme, askerlik ve ölüm gibi geçiş törenlerine yön veren eski Türk inançları tespit edilerek örneklcndirilirkcn; yöre insanının hayatına etki eden ve kaynağını eski Türk inançlarından alan (kurban, yağmur duası, avcılık gibi) tören ve pratiklere de yer verildi. Üçüncü bölümde ise, yöre insanının hayatında önemli yer işgal eden uğur ve uğursuzluk, rüya, renk, nazar, halk takvimi ve halk hekimliği ile ilgili inanç ve pratiklere yer verilerek "Diğer İnanç ve Gelenekler" başlığı altında incelendi. Burdur ve yöresindeki inançlarla ilgili olarak yaptığımız bu çalışma sonucunda Türk sosyal ve dini hayatının geçmişten günümüze kadar bir bütünlük gösterdiğini; Orta Asya'dan Anadolu'ya gelen Türk boylarının eski Türk inanç ve pratiklerini beraberinde taşıyarak günümüzde de yaşattıklarını söylemek mümkündür.