Bursa'da yaşayan Arnavut göçmenlerde kültürel aktarım pratikleri: Zafer Mahallesi örneği

Bu tez çalışması temelde, Bursalı Arnavut göçmenlerin kurgulanabilen, dönüşen ve aktarılan kültürel kimlik yapısına eğilmiştir. Çalışma, göç sonrası süreçte Bursalı Arnavut göçmenlerin kültürel kimliklerini hangi referans noktaları üzerine inşa ettiklerini incelemeyi amaçlamıştır. Çalışmanın bir diğer amacı, Bursalı Arnavut göçmenlerin farklı kültürlerle etkileşimleri sonucunda melezleşen kimlik yapılarını mercek altına almaktır. Melez kimliklerinin izleri ise bir yandan "Bursa'da yaşayan Arnavut olma"ya yükledikleri anlamlarda aranmış; diğer yandan "kadınlık halleri", "birlikte yaşama", "çocuk yetiştirme" ve "evlilik ritüelleri" gibi aktarım pratiklerine yansıması irdelenmiştir. Böylece 1912-1913 Balkan Savaşları'ndan günümüze kadar belirli aralıklarla Türkiye'ye göç eden ve uzun süredir Türkiye'de yaşamalarına rağmen pek çalışılmayan Bursalı Arnavut göçmenleri konu edinen bu çalışma, ilgili literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri toplamak için yarı-yapılandırılmış görüşme tekniğine ve gözlem tekniğine başvurulmuştur. Verilerin analizi için söylem analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışma, Bursa'nın Osmangazi ilçesi sınırları içinde yer alan ve Arnavut göçmenlerin yoğun yaşadığı mahallelerin başında gelen Zafer Mahallesi ile sınırlandırılmıştır. Çalışmanın araştırma grubunu, Zafer Mahallesi'nde ikamet eden ya da bir dönem ikamet etmiş olan, Kuzey Makedonya ve Kosova'dan göç eden, birinci ve sonraki kuşak Arnavut göçmenler oluşturmaktadır. Çalışmadan elde edilen bulgular, üç başlık altında incelenmiştir. İlk olarak Arnavut göçmenlerin, köken ülkelerini ve göç sonrası süreci de kapsayacak şekilde, güçlü bağları olan topluluk ilişkileri ile uymak zorunda oldukları norm ve kurallar üzerinden kendilerini tanımladıkları görülmüştür. Bulguların ikinci kısmında, Bursa'da yaşayan Arnavutların kent içinde hangi bölgelerde ve nasıl yerleştiklerine dair edinilen bulgular aktarılmıştır. Genellikle "garaj altı" olarak tanımlanan bölgede, Zafer Mahallesi'nin de aralarında bulunduğu birden çok mahallenin yanyana kurulmasıyla oluşmuş geniş bir bölgede yaşadıkları görülmüştür. Bu bölgede bir arada yaşadıkları için kültürel kimliklerini sürdürebildikleri gözlemlenmiştir Ancak göçmenlerin uzun yıllardır Bursa'da yaşıyor olmaları ve şehir içinde başka kültürlerle temas kurmaları sonucu kültürel kimliklerinin melez kimlik yapısı özellikleri göstermeye başladığı görülmektedir. Bulguların üçüncü kısmında ise Arnavut kültürel kimliğinin hem parçası hem aktarıcıları olan pratiklerin geçmişte ve günümüzdeki uygulamaları kıyaslandığında, melezleşmenin yansımalarını uygulama düzeyinde görmek mümkündür. Aktarım pratiklerinde yaşanan bu dönüşümde ilk domino taşı etkisi yaratan pratik, "kadınlık halleri" olmuştur. "Kadınlık halleri"nin dönüşümü, "evlilik ritüelleri", "birlikte yaşama" ve "çocuk yetiştirme" gibi aktarım pratiklerini dönüştürmüştür. Dolayısıyla Arnavut kültürel kimliğinde yaşanan melezleşmeyi, Arnavut kültüründe "kadın olma"ya yüklenen anlamların değişiminde görmek mümkündür.