Büveyhîler döneminde rey şehri

Rey şehri, tarihî İpek Yolu üzerinde yer alan kadim ve bir o kadar önemli İran şehirlerinden biridir. İran'ın batısını ve doğusunu birbirine bağlayan önemli bir kavşak noktasında bulunması şehrin önemini arttırmıştır. Bu da şehrin Büveyhîlerin Cibâl koluna yaklaşık 90 sene başkentlik yapmasına neden olmuştur. Bu durum bizi Rey şehrini araştırmaya itmiştir. "Büveyhîler Döneminde Rey Şehri" adlı elinizdeki bu çalışmamızda, adı geçen kentin Büveyhîlere başkentlik yaptığı söz konusu süre zarfında sosyal, siyasî, iktisadî, fizikî ve ilmî tarafı incelenmiştir. Bu çalışma ile aynı zamanda Şiî Büveyhîlerin şehir yönetim anlayışı Rey kenti üzerinden ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dahası bu dönemde özellikle ilim-kültür alanında kaydedilen ilerlemenin sebepleri üzerinde de durulmuştur. Burada ifade etmeliyim ki Büveyhîler üzerine yapılan çalışmalar, genel olarak siyasî tarih ve Büveyhîlerin Bağdat kolu üzerine yoğunlaşmıştır. Elinizdeki çalışma ise "çevreden merkeze" bir bakış sunması açısından farklılık arz etmekte olup Büveyhîler çalışmalarına farklı bir boyut kazandıracağını umut etmekteyiz. Isfahân, Hemedân, Kazvîn, Nihâvend ve Kum gibi önemli merkezlerin Büveyhîler döneminde Rey'den idare edilmesi, Rey'in o dönemde güçlü bir siyasî kimliğe sahip olduğunu ifade etmektedir. İbn Bâbeveyh Şeyh Sadûk (ö. 381 / 991), Kâdı Abdülcabbâr (ö. 415 / 1025) ve İbn Fûrek (ö. 406 / 1015) gibi farklı itikâdî görüşlere mensup pek çok bilginin bu dönemde Rey şehrinde toplanmış olması, buradaki kültürel çeşitliliği göstermektedir. Ayrıca Rey şehrinin bu dönemde Vezir Sâhib b. Abbâd (ö. 385 / 995)'ın girişimleriyle Mûtezile mezhebinin en güçlü olduğu merkezlerden birisi haline gelmesi, bu dönemdeki Şia-Mûtezile etkileşimini ortaya koyan somut göstergelerdendir. Anahtar Kelimeler: Büveyhîler, Rey, İran, İlim-Kültür