Büyük veri ve analitik sistemlerin kullanımını etkileyen faktörlerin genişletilmiş teknoloji kabul modeli ile incelenmesi

Büyük Veri ve Analitik (BVA) Sistemler yeni bilgi teknolojileri olarak kabul edilmektedir. BVA sistemleri büyük miktarda yapılandırılmış ve yapılandırılmamış veriyi yakalamak, depolamak, aktarmak, analiz etmek ve görselleştirmek için kullanılan teknik ve teknolojiler bütünü olarak tanımlanmaktadır. Bilgi teknolojilerinde büyük veriden yararlanan ve büyük veri tabanlı karar veren işletmelerin rakiplerinden %5 daha verimli olduğu ve % 6 daha karlı olduğu görülmüştür. Fakat işletme performansı, uygulanan bilgi teknolojilerinin gerçek anlamda kullanılması ile arttırılabilir. Bu sebeple sistemi kullanması beklenen çalışanların sistemi kullanmaya nasıl karar verdiklerini anlayabilmek büyük önem taşımaktadır. Günümüze kadar teknolojinin kabulü ve benimsenmesi ile ilgili pek çok teorik model geliştirilmiştir. Teknoloji Kabul Modeli (TKM), farklı bilgi teknolojilerinin kullanıcı kabulünü tahmin etmede ve kullanıcıların yeni sistemleri kullanmasının sebeplerini açıklamada yaygın olarak kullanılmaktadır. BVA sistemlerinin kullanım kabulünü incelemek için geniş bir literatür taraması yapılmış, Teknoloji Kabul Modeli (TKM), Teknoloji Kabul Modeli 2 (TKM2) ve Planlı Davranış Teorisi (PDT) birleştirilerek entegre bir model oluşturulmuştur. Araştırma modelinde TKM'den algılanan fayda ve algılanan kullanım kolaylığı, PDT'den sübjektif normlar ve algılanan davranışsal kontrol ve TKM2'den sonuç gösterilebilirlik, işe uyum ve çıktı kalitesi değişkenleri kullanılmıştır. Bu araştırma kapsamında geliştirilen modelin veri seti tarafından desteklenip desteklenmediğini araştırmak için Türkiye'de faaliyet gösteren 35 işletmede BVA sistemleri kullanan 300 kişiye anket uygulanmıştır. Araştırma modeli, Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) kullanılarak, AMOS 25 ile test edilmiştir. Araştırma sonuçları, BVA sistem kullanım niyetinin %56'sının algılanan fayda, algılanan davranışsal kontrol ve sübjektif normlar tarafından açıklandığını göstermektedir. Bu değişkenler arasında algılanan faydanın güçlü bir etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Bu araştırma BVA sistemlerinin kullanım kabulü hakkında var olan bilgi birikimini genişletmekte ve BVA sistem uygulayıcılarına ve sistem tasarımcılarına nelere odaklanmaları gerektiğine dair elde edilen bulgular ile ışık tutmaktadır.