Çağatay Türkçesine ait Bir Yusuf ve Züleyha Hikâyesi (1a-47b) (Giriş-inceleme-metin-dizin)

Yusuf ve Züleyha hikâyesi, yüzyıllardır kadim edebiyatımızda anlatılagelmiştir. Kaynağını Kuran-ı Kerîm'den alan bu mukaddes konu, Türkçenin farklı dönemlerinde, farklı dil özellikleriyle işlense de konu itibariyle çok ayırıcı farklılıklar bulunmamaktadır. Tezimizin konusu Çağatay Türkçesine ait, müellifi bilinmeyen fakat derkenar yazılarını ekleyen kişinin Ahmed Câm Jendebil (Ahmedî) olarak belirtilen bir Yusuf ve Züleyha mesnevisidir. Eserde müellifin belirttiği üzere Farsça mensur bir Yusuf ve Züleyha eserini, Türkçeye manzum olarak aktardığını dile getirmesi esere ayrı bir ehemmiyet katmaktadır. Eserde beyitlerin altına kırmızı renkle yazılmış bazen bir kelime bazen birkaç kelimeden oluşan Farsça kelimeler her mısranın altında bulunmaktadır. Müellifin eserin baş sayfalarında belirttiği kadarıyla eser, Ebu'l-Gazi Sultan Hüseyin Baykara adına takdim edilmiştir. Eser, V. Pertsch'in Berlin yazmaları kataloğunda 385 (Sprenger 1650) kaydı ile yer almakta ve Tübingen'de Staatsbibliothek'te bulunun bu yazma 160 mm.x 110mm. büyüklüğünde 184 varaklıdır. Her sayfasında nestalik ile yazılmış ortalama yedi satır bulunmaktadır. Yüksek lisans olarak hazırladığımız bu çalışmadaki amacımız Çağatay Türkçesine ait bir dil yadigârının günümüz Türkçesine kazandırılıp incelenmesini sağlayabilmektir. Konu ve kapsam itibariyle gerek Çağatay Türkçesiyle yazılmış gerek Türkçenin tarihî başka lehçe ve şiveleri ile yazılmış Yusuf ve Züleyha mesnevilerine kaynaklık etmesi amacıyla da önem arz etmektedir. Çalışmada izlemiş olduğumuz yöntem, öncelikle metnin transkripsiyonu eserin vezni çerçevesinde yapılmış, ardından dil incelemesi ortaya koyulmuştur. Cibakaya adlı program ile de gramatikal dizini çıkarılıp sözlüğü hazırlanmıştır. Çalışmamızda vardığımız sonuç itibariyle, eser kesinlikle Çağatay Türkçesi dönemine ait bir mesnevi olup dönemin dil özelliklerini yüksek oranda muhteva etmektedir. Ayrıca eserde, Türkçe kelimelerin geçtiği ilk yerlerde hareke kullanılması ve tekrarlarında kullanılmaması metinde dikkat çeken noktalardandır.