Çalışmanın önemi (Alhükmü'l Alravabiğ Şerhü Alkelimü'l Alnavabiğ) araştırma ve çalışma

Bu tezde Ebû Bekir b. Ömer el-Cûrûmî'nin Zemahşerî'nin el-Kelimü'n-nevâbi' isimli eserine yazdığı el-Hükmü'r-ravâbi' şerhinin tahkik ve analizi konu edinilmiştir. Eser Zemahşeri'nin kitabını şerh eden eserler içerisinde en önemlilerden sayılmaktadır. Şârih, edebî lügavî, nahiv ve belâgatla ilgili hususları kitabın başından sonuna kadar anlaşılır, basit bir üslupla açıklamıştır. Araştırmada birkaç yöntem kullanılmıştır. Cûrûmî ve Zemahşerî'nin biyografileri ve ilmi şahsiyetleri incelenirken betimleyici analitik yöntem kullanılmıştır. Şârihin Zemahşerî'nin eserini şerh ederken uyguladığı metodun tespitinde ve lügavî, fikrî konularla ilgili görüşlerini ortaya koyarken yaptığı nakiller ve fikirlerinin özgünlüğünü tespitte ise analitik yöntem kullanmıştır. Şârihin müellifin kusur ve hatalarını ortaya koymadaki haklılığını tespit konusunda ise tahkik ve talik metodu kullanılmıştır. Araştırmada şu sonuçlara varılmıştır: Şârih Dâmânzâde edebî his, üslup ve anlaşılması zor kelime ve terkiplerin izahında mümtaz bir yere sahiptir. Görüşlerini izah ederken kendinden önce yazılmış birçok kitaptan alıntı yapması eserin önemini artırmıştır. Belagatle ilgili izahlar kitapta önemli bir yer tutmaktadır. Şârih Kelimi'n-Navâbi' geçen edebi sanatları detaylara girmeksizin güzel bir şekilde İbnü'l-Hatîb'in Ravzu'l-Ahbâr'ın alıntılar yaparak açıklamıştır. Fakat bu durum şârihin edebî yönüne bir eksiklik getirmez. Eser ahlâkî değerleri açıklaması yönüyle de değerlidir. Zemahşerî insanda bulunması gereken edebî ahlaktan bahsetmiş, şârih bu konuları detaylandırarak, müellifin kastını açıklamıştır. Şârih akâid ve fıkıhla ilgili konulara işaret ederken; konuyu detaylı bir şekilde ele almamış, fıkhî ihtilaflardan uzak durmuş, kendi görüş ve fikrini verip, konuyla ilgili kitaplara işaret etmekle yetinmiştir. Zemahşerî'nin eserine yaptığı açıklamalar, şarihin bid'atlardan uzak bir tasavvuf anlayışına sahip olduğunu izah etmektedir. Şarih Zemahşerî'yi konuyla ilgili hadisleri naklederken sıhhatine dikkat etmemesi sebebiyle eleştirmiştir. Genel olarak kitabın faydalı, nefsi huzura sevk eden insanın ahlakını güzelleştiren bir eser olduğu söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Arapça, el-Hükmü'r-Ravâbi', el-Kelimi'n-Navâbi', Ebû Bekir el-Cûrûmî', Zemahşerî, Tahkik.