Canavar bedenler, canavar mekanlar

Toplumsal korkularımızın, meraklarımızın ve düşünmeyi ertelediklerimizin sonucu olarak zihinlerimizde yer etmiş uyaran (monere) ve işaret eden (monstrum) bir özne olan canavarın (monster) peşine düşüyorum. Canavarın sürekli değişen ve düşlenen bir yaratım olması; toplumsal ahlakın dayattığı mevcut değerleri, normları ve kategorileri istikrarsızlaştırarak ideolojik olarak hiç kimsenin boyunduruğu altına girmeyip hiçbir kimsenin "özel" amaçları tarafından kullanılamamasını sağlıyor. "Faydacı" olamayışından öte iktidarın bir yere yerleştirmek için can attığı taksonomi veya diğer sınıflandırma sistemlerine ontolojik yapısından dolayı zaten dahil olamıyor. Tam da bu haliyle canavar deyim yerindeyse "kimseye çaktırmadan" hareket ederek hem kendini hem de çevresini kentin içinde yeni bir katman olarak kuruyor. Canavar bedenine bakışımı Spinoza felsefesini yorumlayan Deleuze'ün sürekli bir halden öteki hale dönüşen oluş (becoming) halindeki beden fikri üzerine kuruyorum. Erilliğin evrensel aklın ve rasyonel düşüncenin temeli olarak alındığından hareketle tüm oluşların temelinin aslında kadın-oluştan geçtiğini; oluşun mutlaka kadın yani azınlık olan ile başladığı fikriyle temellenen ikilikleri, sınırları ve durağan bedenleri-nesneleri bozan; yersiz-yurtsuzlaştıran Deleuzyen düşünceyi benimseyen feminist ve queer teorinin içinde kendimi konumlandırıyorum. Canavar imgeleminin bize neler söyleyebileceğini; yüzyıllardır sözlü tarihte, mitolojide, edebiyatta, sinemada yer etmiş bazı örneklemler aracılığıyla tartışmaya açıyorum. Uyaran ve işaret eden bir özne olarak canavarın toplumun kimi zaman bilemediği, düşünmek istemediği, hafızadan silmeye çalıştığı veya topluma unutturulmak istenen; kısacası toplumda travma etkisi yaratan bir olay örüntüsünün belki de diyaloğa girmeyi ve mücadele etmeyi kolaylaştırdığından bedenleştirilerek yazıldığını; bu metinlerin görsel, yazınsal, işitsel ya da davranışsal temsil ortamlarında var olabildiklerini görüyorum. Mevcut iktidarın kimlikleri sabitleyen ve denetleyen stratejilerine karşı bu stratejilerin boşluklarından faydalanıp canavarları ortaya çıkaran "alıntılama", "bedenleşme", "farklılaşma" ve "sınırları bulanıklaştırma" gibi taktikler yardımıyla canavarı analojik bir ilişkisellikle hem biçimsel hem de bedensel olarak oluş halinde yazan; canavarın üretiminin hem öncesine hem de sonrasına tanık olabildiğim ve metnin yazarının –dolayısıyla da toplumun- içinden geçtiği dönemle ilişkisini gözlemleyebildiğim bir örnek olduğundan Mary Shelley'nin "Frankenstein ya da Modern Prometheus" metnini anlatıbilimin kavramlarının ve görsel, yazınsal, işitsel ya da davranışsal ortamlardan çağırdığım başka örneklemlerin yardımıyla söküyorum. Kentin kendisinin; şeylerin düzeninden kaçan; parçalı, parçalanması gereken ve sonra çoklu imkânlar dahilinde yeniden bir araya getirilmesi gereken bir metin olduğundan hareketle sürekli yeniden yazılan canavar bedenini, Shelley'nin "Frankenstein ya da Modern Prometheus" metninden ve diğer çeşitli örneklemlerden çıkardığım taktikler ile bu sefer de benzer şekilde yazılan mekânın –kentin- içinde canavar bedenleri ve canavar mekânları –canavarlaşan Tahtakale'nin içerisinde- arıyorum. İnsan bedeninin aslında çoktan bozulduğunu, nesnelerin ve ortamın da bedenle birlikte özneleştiğini, zaman kavramının sadece şu andan ibaret olmayıp geçmişin şimdinin üzerine yazılarak çoğaldığını sorgulayan canavarın ancak öznelerarası ve zamanlararası ilişkisellikleri gözeterek yazılabileceğini düşünüyorum. Kentte, "iç"te yani "mahrem"de gizlenmiş olanı "dış"a taşıran özelliğiyle kamusal ve özel (mahrem) olan arasındaki ince çizginin oldukça kalınlaştığı; her ne kadar "dış"a "açılmış" görünse de "iç"e ait olanın beklenmedik ifşası ve şiddeti toplumsal cinsiyet kodlarını bedenlere dikte ederek onları yeni bir "iç"e "kapatmaya" zorlayan Tahtakale'nin sokaklarında tüm bu korkuları, merakları, kaçınılanları kendi varoluşunda barındıran ve bu çoklu kimlikleriyle özgürleşmeye çalışan politik-kültürel canavarı ortaya çıkaracak bir "yazma" denemesi ile bir metropol kentin canavarlarının neler olabileceğini araştırıyorum. Eğer ki canavar, mekâna birtakım taktikler aracılığıyla farklı pozisyonlardan yaklaşımlarla/ bakışlarla korkuyu bedenleştiriyor ise bu bedenleşmenin ne kadar bedene ne kadar mekâna atfedileceği sorusu canavarın bedeninin sınırlarını aşıyor. Bedenin materyalliği ile mekânın materyalliği arasındaki karşılıklı şiddetle yüzleşmek ve okuyanı yüzleştirmek için; "güçlü" olanın domine ettiği konvansiyonel tasarım pratiklerini "bozarak" yerine farklı şekillerde "yapma" yöntemleri öneren feminist eleştirel mekânsal pratiklerin içerisinde ben de canavar örneklemlerinden çıkardığım taktikler aracılığıyla metropol kentte yürüyerek bir "azınlık-oluş"/ "kadın-oluş" ile canavarları kolaj-metinler üreterek keşfediyorum. Böylece bu çalışma, mimari ve kentsel mekân üzerine düşünmenin - üretmenin yeni yollarını arayan; kadın bedeninin maruz kaldığı sınırlamaları, kimliği oluşturan temsilleri ve izleyicinin kendi cinsiyet önyargılarını kişiyle yüzleştirmeyi amaçlayan "tasarım pratikleri"; öğreten-öğrenen ilişkisinin eridiği, hiyerarşik olmayan bir şekilde strüktüre edilmeye çalışılan, inisiyatif almaya ve birlikte "yapmaya" dayalı "pedagojik pratikler"; ideolojik olarak düzenlenen kamusal ve özel mekânın azınlık bedenlere uyguladığı sosyal, ekonomik ve politik şiddeti araştıran "tasarım araştırması pratikleri" ve mimar-işveren arasındaki güç ilişkilerini tersine çevirmeye çalışıp hiyerarşik olmayan koşullarda tasarlamayı amaçlayan "topluluk pratikleri" gibi alt başlıklarda tanımlanan ötekilik pratiklerine (altering practices) eklemlenip mekânı ikiliklerin, sınırların ve durağan bedenlerin - nesnelerin üzerinden tartışmanın yerine bu parçaları "canavar-oluş" ile çoğaltarak çoklu göçebe kimliklerin içinden tartışmanın aracı olabilir.