Ceza infaz kurumlarındaki eğitim süreçlerinde karşılaşılan temel sorunlar üzerine bir değerlendirme

Ceza infaz kurumları, hukuki yaptırımların hürriyeti bağlayıcı ceza yönünün somut örneklerini barındıran, özellikle sosyal hayata uyum sağlayamayan, toplumsal huzur ve güveni tehdit eden, bireylerin bedensel bütünlüğünün ihlaline sebebiyet veren ve bu tür eylemlerinde suçu tekrar işlemeye eğilimli olan kişilerin belli bir ceza miktarı ölçüsünde yerleştirildiği kurumlardır. Suça bulaşmış bireylerin ceza infaz kurumlarına belli bir zaman diliminde kapatılması ve sonra serbest bırakılması onların davranış değişikliği kazandığı, ıslah olduğu ve topluma uyum sağlamaya hazır hale geldiği anlamına gelmemektedir. Bireyin ıslah olabilmesi ancak eğitim çalışmalarıyla mümkündür. Ceza infaz kurumlarında yürütülmekte olan eğitim ve iyileştirme çalışmaları bireye belli bir eğitim programı uygulamakta, onu geliştirmekte ve suça karşı bilinçlendirmektedir. Cezaevlerinin iyileştirme boyutunun sağlıklı işlememesi durumunda suça bulaşmış bireylerin anılan kazanımları edinmesi mümkün gözükmemektedir. Bu itibarla, ceza infaz kurumlarında yürütülmekte olan eğitim programlarının amacına ulaşıp ulaşmadığı ve eğitim çalışmaları sürecinde etkin rol alan görevlilerin süreci nasıl değerlendirdiği konusu toplumsal refah için önem arz etmektedir. Bu araştırma ceza infaz kurumlarında yürütülmekte olan eğitim çalışmalarının planlayıcısı, yönlendiricisi ve uygulayıcısı olma niteliklerini taşıyan ve iyileştirme sürecinde aktif rol alan cezaevi öğretmenlerinin mesleki sorunlarını ortaya koymayı ve onların penceresinden eğitim süreçlerinin hedeflenen boyutlara ulaşıp ulaşmadığını, süreçte yaşanan engellerin neler olduğunu ve hükümlülerin ıslah olma seviyelerinin artırılması için neler yapılabileceğini belirlemeyi amaçlamıştır. Çalışmada var olan durumu tam olarak belgelemek ve betimsel bilgilere ulaşmak amacıyla tarama yoluyla veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak sosyodemografik özellikleri belirlemeyi amaçlayan kişisel bilgi formu ile araştırma probleminin çözümüne ve araştırma sorularının yanıtına ulaştıracak 16 yapılandırılmış açık uçlu sorudan oluşan görüşme formu düzenlenmiştir. İlgili form Google Forms web adresi aracılığı ile erişime açılmış, erişim adresi Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünce resmi yazışma çerçevesinde tüm ceza infaz kurumlarına ulaştırılmıştır. Ayrıca erişim adresi, e-posta ve WhatsApp mobil uygulaması gibi sosyal medya platformları aracılığı ile paylaşılmıştır. Cezaevlerinde görev yapan 380 öğretmenden 113'ü çalışmaya katılım sağlamıştır. Cezaevi öğretmenlerinin yaş, cinsiyet, branş, mesleki deneyim, çalıştığı kurum gibi değişkenlere verdikleri yanıtlar frekans (F) ve yüzde (%) yöntemiyle kıyaslanmıştır. 16 açık uçlu soruya verilen yanıtların ise içerik analizleri yapılmış, gerekli kodlamalar çerçevesinde frekans (F) dağılımları tablolaştırılmıştır. Elde edilen bulgular alanyazın desteği ile yorumlanmıştır. Sonuç olarak, cezaevi öğretmenlerinin görev tanımlarını belirleyen mevzuatın net olmadığı, bu nedenle çok fazla iş yükü ile çalışmak durumunda kaldığı ve sorumlulukları oranında yetkiye sahip olmadıkları tespit edilmiştir. Kurum yöneticileri ve personelin eğitim çalışmalarını yeterince desteklemediği ve önemsemediği, cezaevi fiziki şartlarının nitelikli eğitim çalışmalarına uygun olmadığı ve geliştirilmesi gerektiği, özellikle mesleki çalışmaların sınırlı sayıda yapılabildiği bulgularına ulaşılmıştır. Öğretmenlerin yürütülmekte olan eğitim çalışmalarının hedeflenen seviyeye ulaşmadığını düşündükleri anlaşılmıştır. Cezaevi öğretmenliği mesleğinin görev tanımının uzmanlarca gözden geçirilerek sadece öğretmenlik unvanına uygun görevlerin tanımlanması ve bu kapsamda sorumlulukların yüklenmesi ya da mevcut koşullarda amirlik yetkisinin tanınması, cezaevi müdürlerine ve personele yönelik eğitimin önemi konusunda sık sık bilgilendirme çalışmalarının yapılması, cezaevi fiziki olanaklarının kapsamlı ve çok yönlü eğitim çalışmalarına uygun hâle getirilmesi ve mesleki eğitimlere ağırlık verilmesi önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Cezaevi Öğretmenliği, Ceza İnfaz Kurumu, Eğitim Çalışmaları, Mesleki Eğitim, Hükümlü ve Tutuklu